AG HAVUZLARINDA ÇIPURA BALIGI YETISTIRICILIGI

Çipura baligi, Ege'nin çok sevilen, eti çok lezzetli hem ülkemizde, hem de yurt disinda, diger baliklara göre daha çok para eden bir su ürünüdür.

Çipura baligi yetistiriciligi, ülkemizde 1980'li yillarda baslamistir, Yurdumuzda en fazla yetistiriciligi yapilan deniz baligidir.
Çipura baligi yetistiriciligi ya denizden alinan suyla karada havuzlarda, yada denize yerlestirilen ag havuzlarda (Kafeslerde) yapilir. Havuzlar, çipura baliginin evidir. Bu evi temiz yerlerde kurmaliyiz.
Bu dersimizde, Çipura baligi yetistirmek için neler yapmamiz gerektigini kisaca gözden geçirecegiz. belki ilginizi çeker. Siz de Çipura baligi yetistiriciligi yapabilirsiniz. Yeterli bilginiz varsa, karli bir isletmeye sahip olabilirsiniz.
Çipura baligi yetistiriciligini yayginlastirmak için Tarim ve Köyisleri Bakanligi; Mugla-Bodrum'da Güvercinlik Koyunda, Antalya-Kas, Beymelek dalyaninda Çipura baligi yetistirmekte ve üreticimizin yavru balik ihtiyacini temin etmektedir.
Çipura baligi yetistirmek için önce uygun bir yer bulunmasi gerekir. Bu konunun üzerinde önemle duruyoruz. Eger isletme iyi bir yerde kurulamazsa, belki çipura baligi yetistirilir. Ama kâr elde edilemez veya kâr yeteri kadar yüksek olmaz.

HER YERDE ÇIPURA BALIGI YETISTIRILMEZ


Yetistiricilik yapilacak saha (deniz), hiç bir sekilde kirli olmamalidir. Bu saha ne kadar temiz olursa baliklar o kadar çabuk gelisir verim ve dolayisiyla karda yüksek olur.

Yetistiricilik yapilan yerlerde tatil köyleri, yerlesme merkezleri vb. yerler olmamalidir. Aksi halde isletme bu yerlesim yerlerinin gürültüsünden, isigindan, olusturacagi kirletici atiklardan veya hirsizlik gibi olaylardan dolayi zarar görebilir.
Kafeslerin yerlestirildigi koylar, o yörede hakim rüzgarlara karsi korunmus olmalidir. Yoksa kafesler, azgin dalgalara dayanamaz, parçalanir. Binbir emek ve zahmetle yetistirilen baliklar kaçarlar.
Kisin sular sogudugu zaman, suyun sicakliginin belli bir derecenin altina düsmemesi için kafeslerin konuldugu denizin derinligi en az bes metre olmalidir. Derinlik daha az oldugu zaman, sular çabuk sogur ve Çipura baligi sogukta kirilabilir.
Ag kafesleri koyacagimiz yer, deniz ulasimina engel olmamalidir.
Isletmenin oldugu yerin ulasim problemi olmamalidir. Bu hem yetistirilen baligin kolayca pazarlanmasi, hem de isletmenin ihtiyaci olan yem ve diger giderlerin kolayca temin edilmesi için gereklidir.
Yukarida, kisaca bahsedilen özelliklere sahip yer tespit edildikten sonra, Tarim ve Köyisleri II Müdürlüklerine bir dilekçe ile müracaat edilmelidir. Tarim ve Köyisleri Bakanligi II Müdürlügü size tespit edilen uygun oldugunu bildirdikten sonra, Liman Baskanligindan burada kurulacak tesisin deniz ulasimini engellemeyecegine ve Saglik Ocagindan da insan sagligina zarar vermeyecegine dair belge alinmalidir. bu belgeler tamamlandiktan sonra burada Çipura baligi yetistirilebilecegine dair yapilabilirlik (fizibilite) raporu hazirlayip Tarim ve Köyisleri Bakanligi II Müdürlügüne tekrar müracaat edilmelidir.
Tesisinizde yilda ürettiginiz balik miktari, 30 ton kadar ise projenizi Tarim ve Köyisleri II Müdürlügü onaylayarak size geri verecektir. Kapasite daha büyük olanlari ise, Tarim ve Köyisleri Bakanligi onaylayacaktir.
Projenizi onaylatmakla isimiz bitmiyor. Yetistiricilik yapacagimiz yeri kiralamamiz gerekir. Bütün denizler devletin hüküm ve tasarrufu altindadir. Devletin mallarini da Maliye ve Gümrük Bakanligi kiraya vermektedir.
Kiralayacagimiz yer için Maliye ve Gümrük Bakanligina projeyle birlikte müracaat etmeliyiz. Maliye ve Gümrük bakanligi yeri bize 10 yildan az olmamak üzere , tarim ve Köyisleri Bakanliginin belirledigi sartlar üzerinde kiraya verecektir. Yerimizi kiraladiktan sonra yapacagimiz ilk is, projemizde öngördügümüz sekilde havuzlarimizi ve ag kafeslerini kurmamizdir.
ÇIPURA BALIKLARIMIZI NEREDE YETISTIRECEGIZ?
Çipura baliklarimizi iki sekilde yetistirebiliriz. Ya denizden su alarak karada açacagimiz havuzlarda, ya da denizde agdan kuracagimiz havuzlarda yetistirebiliriz. Biz bu dersimizde ag havuzlarda çipura baligi yetistiriciligini sizlere anlatmaya çalisacagiz.
AG HAVUZLARIMIZIN ÖLÇÜSÜ NE OLMALIDIR.
Çipura baligi yetistiriciliginde, kullanilan kafes boyutlari 2.5x2x2 m, 4x4x3 m, 5x5x3 m, 13x6x3 m'ye kadar degisme gösterebilir. Kafesler sentetik materyalden yapilmistir. Havuzlar iki bölümden olusmaktadir:
1. Yüzdürücü olan ahsap ve çerçeve kisim,
2. Baliklarin yerlestirildikleri ag (torba) kisim
1. Yüzdürücü kisim, boyutlari 4 m x 30 cm x 4 cm olan 4 adet tahtanin kare seklinde çivilerle tutturulmasiyla meydana gelir. Bu ahsap kismin yüzdürülebilmesi içinde tahtalarin altlarina plastik yüzdürücü materyaller konur. Böylece, havuzun bu bölümünün su yüzeyinden 40-50 cm yukarida olmasi saglanir. Burasi baliklarimizi kontrol edebilecegimiz bir gezinti yeri oldugu gibi yemleme de buradan yapilir. Baliklarimizin havuzun disina atlayarak kaçmamasi içinde 1 m kadar agla yükseltilir.
2. havuzun ag (torba) kismi; ahsap kismin boyutlarina uygun olarak yanlardan yarim metre daha kisa olacak sekilde, agin bir yüzü açik küp seklinde dikilmesiyle olusur. Kafes boyutumuz 4 x 4 x 3 m'sine ise ag kismi 3.5 x 3.5 x 3 m boyutlarinda, 5 x 5 x 3 m ise ag kismi 4.5 x 4.5 x 3 m boyutlarinda olur. Torba seklinde dikilen agin taban köselerinde agirliklar asilarak agin suyun içinde gergin olarak durmasi saglanir. Agin üst kismi da yüzdürücülere sikica baglanir.
NE KADAR AG HAVUZU YAPACAGIZ
Isletmemizin kapasitesine göre ag havuzlar hazirlanir. Ag havuzlar, düzgün siralar halinde birbirlerine baglanir. Akinti ve dalgalarla sürüklenmesi içinde sira basindan ve sonundan demir çapalarla sabitlestirilir.
Ag havuzlarimizi kurunca, sira havuzlarimizda besleyecegimiz yavrularin teminine gelir.
YAVRU ÇIPURA BALIGINI NASIL TEMIN EDECEGIZ
Çipura baligi yavrulari iki yolla temin edebiliriz. Ya tabiattan toplayarak, yada yavru yetistiren isletmelerden satin alarak.
Tabiattan yavru toplama, Nisan-Mayis aylarinda tatli sularin denize karistiklari nehir agizlarina, yavrularin azmaklara sürüler halinde beslenmek ve korunmak için geldikleri zamanlarda yapilir. Yavru toplama isi, özel olarak yapilmis ve yavrulara zarar vermeyen tül igriplarla yapilir. Tül igriplardan alinan yavrular hemen yavru tanklarina alinir ve ilaçlanir. Ilaçlama için furazolidone gibi ilaçlar kullanilir. Yavrular en kisa zamanda yetistirilecekleri ag kafeslere nakledilmelidir. Zaman kaybi, yavru kaybi demektir.
Yavru balik devlet kurumlarindan da temin edilebilir Yavru çipura baliklarini yetistirip satan devlet kurumlarimiz vardir. Bunlar; Bodrum Su Ürünleri Arastirma Enstitüsü, Kepez-Beymelek Su Ürünleri Üretme Istasyonudur.
Ayrica çesitli yerlerde özel çipura baligi kuluçkahanelerinden de halka yavru
balik pazarlanmaktadir.
HAVUZLARA NE KADAR YAVRU BALIK KOYACAGIZ
Tabii ortamdan yakalanan veya kuluçkahanelerden satin alinan 0.5-1 g agirliginda, 1.5-2 cm. boyunda olan çipura baligi yavrulari göz açikligi 2-3 mm olan aglardan yapilmis havuzlara konulur. Her havuza % 10 zayiat dikkate alinarak 1 m3'e 110 adet yavru balik yetistirilir. Böylece 4x4x3 m'lik bir havuza 3300 adet yavru balik konmus olur. Bu yavrular iki ay sonra 3-4 g agirliga ulasirlar ve göz açikligi 6.5 mm olan ag havuzlara aktarilirlar. Bundan sonra yavrularin agirliklari iki ayda bir kontrol edilerek daha büyük ag gözlü havuzlara yerlestirilirler.
YAVRULARIN KONULACAGI AGIN GÖZÜ NE OLMALIDIR.
Baligin yasi
Baligin Agirligi
Baligin konulacagi ag havuzun ag gözü açikligi
Baslangiçta
0.5- 1 g
2-3 mm
2 ay
3-4 g
6.5 mm
4 ay
10 g
10.5 mm
6 ay
25-30 g
18 mm

Böylece baliklar büyüklüklerine göre ag göz açikligi degisik ag havuzlarina konulmak suretiyle, pazarlanincaya kadar 18 mm göz açikliginda olan ag havuzlarda büyütülürler.
AG HAVUZLAR DA KIRLENIR
Ag havuzlarin, gözleri yosun baglayarak kirlenir. Bu yosunlari gidermek için suyun sicakligina bagli olarak her 10-15 günde bir ag havuzlari, temiz olanlarla degistirilmelidir. Bu is hiç ihmal edilmemelidir. Aksi halde baliklarimiz suyun hareket etmeyisinden dolayi oksijensizlikten ölürler. Bu suretle emeklerimiz heba olabilir.
ÇIPURA BALIGININ BESLENMESI
Çipura, baliklarinin durumuna göre beslenmeleri farkli olur. Yasina göre yem rasyonlari yapilir.
Havuzlara yeni konulan yavru baliklari yeme alistirmak oldukça güçtür. Bu dönemde, ekonomik degeri az veya fiyati ucuz olan taze ve donmus baliklari kiyma makinesinden geçirilerek balik ezmesi yapilir: Burada hiç unutulmamasi gereken husus ezme yapilacak baligin çok taze olmasidir. Bu ezmenin içine 1 .1 oraninda toz çipura yavru baligi yemi karistirilarak yavru baliklarin yiyebilecegi bir yem elde edilir. Yavrulara bu yemden günde 4-6 defa, canli agirliklarin % 10-15 i kadar verilmelidir. Bu dönemde dikkat edecegimiz baska bir husus, yavru baliklari hastaliklardan korumak için yemlere antibiyotik karistirilmasidir.
Agirligi 10-15 gr a ulasan baliklara, günde verilecek yem miktari canli agirliginin % 3 üne düsürülür. Taze ve karma yemden de pelet yeme geçilir. Pelet yemin, çapi 1.5 mm' den baslanir. Balik büyüdükçe pelet yemin çapi da büyütülür. Pelet yem % 46-52 hayvansal protein ihtiva etmelidir. Peletteki ve dolayisiyla rasyondaki hayvansal proteinler balik unundan gelmelidir. Su sicakligina bagli olarak baliga verilecek yem miktari da canli agirliginin % 1.3-2 si kadar olmalidir. Yaklasik 2.5-3 kg. yemle 1 kg. çipura baligi elde edilir.
Çipura baliklarimizi yemlerken, hiç bir ögünde tam olarak doyurmamaliyiz. Baliklarimizi doyurursak yem zayiatimiz artar.
Yavru çipura baliklari 12-14 ay sonra 300-350 gr’a ulasirlar ve pazarlanirlar. Her bir ag havuzdan 800-1000 kg arasinda çipura baligi elde edilir.