ALABALIKLARIN YEMLENMESİ
Gökkuşağı alabalıklarının yemlenmesinde öncelikli olarak aşağıdaki faktörler dikkate alınmalıdır (Ruhdel 1977).
a- Su sıcaklığı
b- Suyun oksijen içeriği
c- Suyun alkalinitesi
d- Stok yoğunluğu
Yemin İçeriği
Gökkuşağı alabalığının yetiştiriciliği için optimum su sıcaklığı 15-20 oC olmasına karşın, yemlemeye uygun su sıcaklığı ise 14-16 oC’dır. Gökkuşağı alabalıklarının larva yeminde %40, yavru yeminde %30 ve sofralık balıkların yeminde ise %30 protein bulunması genel kullanım oranlarıdır. Bu oranlar larva yeminde %50’ye, mutfaklık balık beslenmesinde %46’ya kadar yükseltilebilmektedir. Yemleme metodu, su ve işletme koşullarına göre seçilir. Alabalık yemlerinde yağ içeriği başlangıçta %4-5 oranında önerilmektedir. Rasyonda protein miktarının yüksekliği ile birlikte yağ oranı %8’e kadar artırıldığında, yem değerlendirme ve balığın et kalitesi iyileşir. Alabalık pelet yemlerinde %8-12 oranında yağ ve %42-50 oranında protein üst sınır olarak kabul edilmektedir (Ruhdel 1977). Avrupa’da tanınmış bazı firmaların ürettikleri alabalık ticari besi yemlerinin içerikleri Tablo 14’de gösterilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 14. Alabalık besi yemi içerikleri
İRMA
YEMİN ADI
İÇERİK
Kg. YEMDE İLAVE MADDE
Ham protein
Ham yağ
Kül
Ham selüloz
Vitamin A İ.Ü
Vitamin D3 İ.Ü.
Vitamin E mg
Ecoline, Danimarka
Ecolife 18
%42
%24
%6
-
Açıklanmamış
Trouvit, Milkivit
Bio 40
%40
%11
%9
%4
38.000
2000
50
Panto
Forellengold 40
%40
%8
%10
%2
20.000
650
100
Alma
Forellenfutter 40
%41
%10
%14
%2,5
15.000
1875
65
Yem Tüketimi Dağılımı
Alabalık üretim tesislerinde yem tüketimi işletme giderleri içerisinde yaklaşık %50-60 oranıyla en büyük payı oluşturur, İşletme giderinin yaklaşık 2/3’ünü oluşturan yemin yıl sürecinde kullanımının üretim dönemlerine göre dağılımı Tablo 15’de görülmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 15. Alabalık üretim işletmelerinde yem tüketiminin üretim dönemlerine dağılımı
Yemleme dönemi
(balik büyüklüğüne göre)
Yıllık yem gereksinimi
%
I Kuluçka evinde larva besleme ve ön büyütme

II Havuzlarda yavru yetiştiriciliğinden bir yaşına kadar

III Bir yaşından iki yaşına kadar

IV Damızlık balıklar (3-6 yaş)
%2-4

%30-35

%50-60

%8-12
Tablo 15’de görülen dönemlerden kuluçka evinde larvaların yemlenmesi günde 8-12 defa yapılmalıdır. Yem balıklara su yüzeyine serpilerek verilmelidir. Larva besiciliği döneminde 2000 adet larva için yem gereksinimi ilk bir ay yaklaşık 1 kg, ikinci ay ise 2 kg olarak hesaplanmalıdır (Bohl 1982). Daha sonraki dönemlerden yavru yetiştiriciliğinde yemleme sıklığı günde 3-4 defa, pazarlık balık besiciliğinde ise günde 2 defa olmalıdır. Balıklara haftada bir gün yemleme yapılmamalıdır (Ruhdel 1977).
Yemin Boyutu
Alabalıkların yemlenmesinde özel likle larva ve yavru dönemlerinde yemin boyutunun balıkların ağız açıklığına uygunluğu çok önemlidir. Bu konuya ilişkin veriler Tablo 16’de gösterilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 17’deki verilerin elde edilmesinde 4 m3 hacminde kanal tipi küvetlerde, yetiştirme için ideal su sıcaklığı olan 15 oC’da başlangıçta 100.000 adet olan stok yoğunluğu, 5. haftadan itibaren 60.000 adete indirgenmiştir.
Yemleme Zamanı
Ön büyütmesi yapılmış yavruların ilkbahar yaz döneminde, parmak boyunda yavru balık boyutuna kadar beslenmesinde, günlük yemleme öğünleri aşağıdaki gibi olmalıdır.
1. Yemleme 07.00-08.000 saatlerinde
2. Yemleme 11.00-12.00 saatlerinde
3. Yemleme 14.00-15.00 sularında
Sonbahar döneminde fingerling dönemine ulaşan yavru balıklar ise aşağıda gösterilen saatlerde günde iki defa yemlenirler.
1. Yemleme 08.00-09.00
2. Yemleme 13.00-14.00
Yemleme (Besi) süresi
Alabalık yetiştiriciliğinde bir diğer önemli konu yavru balıkların ne kadar süre beslenerek pazara sunulabileceğidir. Bu konu tamamen su ve yemleme koşullarıyla balığın kalıtımsal kökenli büyüme performansına bağlı bir durum olanak kabul edilse de, Tablo 18’de normal koşullarda gerçekleşmesi olası besi süreleri verilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 18. Sofralık balık besi süreleri
Stoklama boyu
Cm
Ortalama bireysel ağırlık
g
Yavru balığın 300 g hasat ağırlığına ulaşma süresi
Ay
6-8
12-15
15-18
20-22
24-26
4
25
50
100
200
10-12
7-9
4-6
2-3
1-2
Yem Değerlendirme Oranı
Balık yetiştiriciliğinin verimliliğinin ölçütü olarak birim balık üretimi için harcanan yem miktarı kullanılmaktadır. Çünkü balık üretiminde girdilerin büyük çoğunluğunu yavru, işçilik ve yem giderleri oluşturmaktadır. Bu üç gider içerisinde de en büyük paya yem sahiptir. Belirli koşullar altında farklı kalitede 3 çeşit yemle yürütülen gökkuşağı alabalığı besiciliğine ilişkin veriler Tablo 19’da görülmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 19. Farklı yemlerle besleme sonuçları
Havuz büyüklüğü (200 m2)
Deney süresi
Su sıcaklığı
Havuza girişte O2
Savakta O2
Deney havuzuna stok miktarı
Kapasite 250 m3
8 hafta (Eylül/Ekim)
11 oC
8,5 mg/lt
5 mg/lt
5000 adet gökkuşağı alabalığı yavrusu

Yavru balıkların stoklama ağırlığı 105 g

Yemin fiyatı
DM
Yem tüketimi
kg
Canlı ağırlık artışı
kg
Yem değerlendirme oranı
FQ yada FCR
1.30 DM
1.45 DM
1.65 DM
650
750
725
580
740
685
1,12
1,01
1,05
Tablo 19’da görülen veriler irdelendiğinde birim balık üretimi için harcanan yem, yani yem değerlendirme oranı kadar, yemin fiatınında çok önemli olduğu anlaşılmaktadır.
Yemleme Oranı
Alabalık üretiminde başarılı besiciliğin temelini balıkları canlı ağırlıklarının %’si olarak doğru oranda yemlemek oluşturur. Yemleme oranını saptamada stok miktarı, su kalitesi ve miktarıyla birlikte, yetiştirme ortamında su değişimi gibi bir çok faktör dikkate alınabilir. Fakat balıklara günlük olarak verilecek yem miktarını saptarken iki ana ilke unutulmamalıdır. Bu iki ilke (Igler 1990):
1- Balıkların yem alımı su sıcaklığına bağlıdır.
2- Balıklar büyüdükçe yem gereksinimi oransal olarak düşer.
Su sıcaklığı baz alınarak alabalık populasyonuna canlı ağırlıklarının %’si olarak günlük verilecek yem miktarı Tablo 20’den yararlanarak saptanır (Kieckhäfer 1983).
Su sıcaklığı
Co
Balıkların canlı ağırlığının %’si olarak yemleme oranı
Yemleme sıklığı
Gün
2 o’nin altı
2-3
3-4
4-5
5-6
6-7
8-12
12-18
18 oC’nin üzeri
Yemleme yapılmaz
% 0,5
% 0,5
% 1,0
% 1,5
% 2,0
% 3,0
% 3-4
% 3 ve daha az
-
2 x haftalık
5 x haftalık
5 x haftalık
5 x haftalık
5 x haftalık
6 x haftalık
6 x haftalık
5 x haftalık
Alabalıkların beslenmesinde günlük olarak verilecek yem miktarını tespit etmede, yine su sıcaklığının esas alındığı, fakat balıkların ortalama bireysel ağırlık ve boylarına göre gruplandırıldığı ve pratikte uygulanan yemleme oranları Tablo 21’de gösterilmiştir (Igler 1990).
Su sıcaklığı
oC
Stok’un canlı ağırlığının %’si
4
6
8
10
12
14
16
1,7
1,7
2,0
2,5
2,0
2,0
2,0
1,3
1,5
1,5
2,2
2,2
2,0
2,0
1,0
1,2
1,4
1,7
2,0
2,4
2,8
1,0
1,2
1,4
1,8
2,0
2,0
2,3
0,9
1,0
1,2
1,5
1,8
2,0
2,0
0,9
1,0
1,2
1,4
1,5
1,8
1,8
0,8
1,0
1,2
1,4
1,5
1,7
1,7
0,8
1,0
1,2
1,4
1,5
1,6
1,6


Balık adedi/kg

200-80
80-40
40-25
25-15
15-10
10-8
8-6
5


Ağırlık, g/adet

3,8-11
11-25
25-38
38-65
65-90
90-135
135-180
180’den fazla


Boy, cm

7-10
10-13
13-15
15-18
18-20
20-23
23-25
25’in üzeri
Alabalık Yemleme Yöntemleri
En eski yemleme şekli olan elle yemleme halen kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemle yemlemede, balıklar özenle yavaş bir şekilde yemlenmeyi gerektirdiği için işçilik giderini artırır.
Alabalık yetiştiriciliğinde büyük kapasiteli işletmelerde ve işçilik ücretinin yüksek olduğu ülkelerde yaygın olarak otomatik yemlikler kullanılmaktadır. Yem otomatları içerisinde en çok kullanılanlar, sarkaçlı yemlikler, yürüyen band sistemi ile çalışan yemlikler ve hava basınçlı yem otomatlarıdır (Çelikkale 1994).
Sarkaçlı yemliklerde bir yem deposu, yemin düşmesini ayarlayan bir mantar, mantara takılan ve su içerisine uzayan bir çubuk bulunur. Balık havuzda yüzerken çubuğa dokunduğunda belli miktar yem suya dökülür. Bu sistemi balık 1-2 günde öğrenebilmektedir (Kieckhäfer 1983).
Band sistemi yemliklerde, saat benzeri mekanizma yardımıyla yürüyen band üzerine yem konur. Band ilerledikçe yada döndükçe bandın yanlarından suya yem dökülür. Bu bandlar çalar saatlerin belirli zamana ayarlanarak kurulmasına benzer şekilde çalışırlar ve belirli zaman aralıklarıyla yavru yada özel likle larva yetiştirme kanallarına düzenli bir şekilde yem bırakırlar (Bohl 1982). Hava basınçlı yemliklerde, yem deposu havuz kenarındaki plastik bir boru üzerine yerleştirilmiştir. Yem deposu boru içine yem dökülecek şekilde boruya bağlıdır. Bir kompresör yardımıyla borunun, bir kenarından belli sürelerde hava basılır ve boru içine dökülmüş olan yem havuza fışkırtılır. Her havuz başına yerleştirilen bu sisteme merkezden otomatik olarak kumanda edilir.