GIRGIR AĞLARININ DONATIMI


Genellikle gırgırların ağ kısımları hariç yapılarında fazla bir değişiklik yoktur. Farklı gırgırlarda kullanılan materyal kendi bölümlerinde belirtilmiştir. Do namda uskumru ve hamsi gırgırından farklı olmayan palamut gırgırı esas alınmış, değişikliklere, özellikle zargana gırgırındaki değişikliklere ayrıca değinilmiş tir.

Gırgır ağı hazırlanırken aynı kısma girecek aynı özellikteki yaprakların dikiminde ağ ipi kalınlığında çift kat veya daha kalın materyal tek kat olarak kullanılmaktadır. Ağlar ağız ağza dikildiği ve özellikleri aynı olduğu için çok kere puntalamaya dahi lüzum hissedilmemektedi r. Özellikleri farklı olan yaprakların dikiminde kaymalara engel olmak için ağlar kulaçlanarak puntalanmaktadırlar. Ağın tor ve bocilik kısımları ağız ağıza dikilerek hazırlanmaktadırlar. Ağda çatı mevcut ise buranın sardonları da tor ve bociliğe ağız ağza dikilmektedir.

Gırgır ağlarında yakalarda donam faktörü 0,67, peçede ise 0,75'dir (yalnız bir palamut gırgırında yaka donam faktörü 0,73 saptanmıştır, peçe donamı aynıdır). Yaka boyuna göre ağa verilecek fazlalık ya sardona verilmekte, sardon aykırıya ve aykırı tora ağız ağıza dikilmekte veya y aka ve sardon eşit alınmakta, fazlalık aykırı sardona dikilirken aykırıya verilmekte ve tor aykırıya yine ağız ağıza dikilmektedir

Mantar yaka 10–12 mm. çapında, güngörmez kullanılıyor ise 2,5 –5 mm. çapında ve her ikisi de polypropilen malzemedendir. Yüzdürücüler 12 cm. çapında ve 7 cm. kalınlığında plastiktendir.


Güngörmez sardon gözünden geçirildikten sonra ayrıca puntalanmadan yakaya donanmaktadır. Şayet güngörmez takılmıyor ise sardon doğrudan doğruya yakaya donanmaktadır. Ağa verilecek olan fazlalık sardona verilmek suretiyle sağlanacaksa, sardon yakaya bu fazlalık göz önüne alınarak kulaçta bir puntalanmaktadır. Bu uzaklığa donanacak olan yüzdürücüler de bu arada yakaya geçirilmektedirler. Tor üzerinde 160 cm.'ye 8–12 yüzdürücü geçirilmektedir. Bu 13–20 cm.'de bir yüzdürücü demektir. Bocilik üzerinde 160 cm.'ye 13– 14 yüzdürücü takılmaktadır. Ortalama olarak 12 cm. 'de bir yüzdürücü var dır. Mantar yakanın iki ucunda 16 m. kadar bir kısım yüzdürücüsüzdür.

Kurşun yakada sistem yine aynıdır. Yalnız burada ilk önce aykırıya sardon dikilmektedir. Sardonun gözlerinden 5–8 mm. çapında güngörmez geçirilmekte, sardon ve güngörmez kurşun geçirilmiş 7 – 8 mm. kalınlığındaki yakaya donanmaktadırlar. Yakaya göre ağa verilecek fazlalık mantar yakadaki gibidir. Yalnız burada her donamda düğüm kaçırmak suretiyle kurşun yaka mantar yaka dan biraz daha uzun alınmaktadır. Bu fazlalığın metrede 2,5 ile 5 cm. arasında değiştiği saptanmıştır.

Ağda bocilik ortada ise altına gelen kısımda ortalama 15 cm. de bir, peçenin altına gelen kısımda ise ortalama olarak 12 cm.de bir kurşun takılmaktadır. Yakanın en uç kısımlarında daha sık kurşun takıldığı da olmaktadır. Bocilik ağın bir ucunda ise kurşun donamı yakanın her tarafında aynıdır ve 13 – 14 cm. de bir kurşun donanmaktadır. Kurşunlar 120– 145 gr. ağırlığındadırlar.

Peçede yaka kurşun yakanın aynıdır. Peçe aykırısı puntalanmak suretiyle ilk önce ağa, sonra sardona dikilmekte, yakaya donanmaktadır. Ağın köşelerine gelen yerlerde yakalar düğümlenip puntalanarak 50 – 250 cm. kadar uzatılmaktadırlar. Buraya kasa da yapılabilmektedir. Bu uzantılar mantar yakada halatların kurşun yakada ise ağırlıkların bağlanmasına yaramaktadırlar.

Ağ iki araca yükleniyor, sürünün sarılması işi iki araç tarafından yapılıyor ise bocilik ortadadır ve istinga halatı iki parçadan oluşmaktadır. Yakanın, bociliğin altına gelen kısmına fırdöndüleri bağlamak için iki ucuna fırdöndülerin geçebileceği büyüklükte kasa yapılmış 24–30 mm.çapında halat mandikapan bağı ile bağlanmaktadır. İki düğüm arasında halat ve yaka 25– 30 cm.'de bir puntalanmaktadır. 32 m.'lik bocilik altında mandikapan bağları arasındaki uzaklık 16 m. kadardır. Bu bağlardan başlayarak peçelere doğru her 7 –8 m.'de bir mapa bağlanmaktadır. Peçelerin altında 16 – 24 m. kadar bir kısım mapasızdır. Ağ bir araca yükleniyor ve sürünün sarılması işi bu araç tarafından yapılı yor ise ge nellikle bocilik ağın ucundadır, istinga halatı tek parça halindedir. Ağın köşelerinden 16 – 24 m. kadar bir kısım yine mapasızdır ve diğer kısımda 7 – 8 m.'de bir mapa vardır.

Balığa çevrilmiş bir ağın toplanması insan gücü ile yapılıyor ise mapalar genellikle 10 cm. kadar çapta demir halkadandır. Kurşun yakaya 80 –130 cm boyda 1 cm kalınlığında polypropilen veya yine aynı boyda demir zincirle bağlanmaktadır .

Bazı gırgırlarda mapalar makasla yakaya bağlanmaktadır. Bu halde mapalar arasındaki uzaklık değişmemekle beraber mapalar 375 –400 cm boyunda 1 cm kalınlığında polypropilen kollarla yakaya bağlanmaktadır .


Ağın toplanması bir ağ toplama makarası (powerblock) ile yapılıyor ise mapalar açılıp kapanabilen türde dökme pirinçtendirler ve yakaya 80–100 cm boyda, 1 cm kalınlığında polypropilen ile bağlanmaktadırlar.

Zargana gırgırında bocilik ortadadır. Bociliğin altına gelen yerde yaka 6 –8 mm. çapında polypropilen ile kuvvetlendirmekte ve bocilik köşelerinden içeriye doğru 8 -9'ar m.'lik bir uzaklığa mandikapan bağları atılmaktadır. 'Bu kuvvetlendirme halatının uçlarına fırdöndünün geçebileceği bü yüklükte kasalar yapılmaktadır. Buralardan başlıyarak peçelere doğru her 2,5 m.ye bir mapa bağlanmaktadır. Mapalar 8– 10 cm. çapında demir veya pirinçtendir ve yakaya 50–60 cm. boyunda, 6– 8 mm. çapında polypropilen iplik ile bağlanmaktadırlar. Diğer gırgırlarda alışıldığı gibi peçe altlarında büyük bir uzaklık mapasız bırakılmamakta, mapaların gelişine göre peçe uçlarından başlıyarak 5 0– 150 cm.'lik bir kısım mapasız kalmaktadır, istinga halatı 14 mm. çapında bitkisel (otk un) veya 10– 12 mm.çapında polypropilen malzemedendir.

Şekil 2.1: Mandikapan bağı


Hamsi Gırgırının Donatımı

Hamsi gırgırı; sonbahar ve kış mevsiminde denizlerin soğuması nedeniyle, büyük ve yoğun sürüler oluşturan hamsinin avlanması amacı ile hazırlanmış çevirme ağıdır.

Hamsi gırgırında kullanılan malzemeleri üç ana başlık altında toplamak mümkündür.

Bunlar ana ağlar, güçlendirici ağlar ve diğer malzemelerdir.

Ana Ağlar

İdeal bir hamsi gırgır ağında iki farklı göz açıklığında, dört ayrı kalınlıktaki iplikten
örülmüş değişik ağlar kullanılır.

Mantar yakaya yakın olan tüm ağlar 6 mm. göz açıklığında olup, kanat ağlarında 23 tex 4 no iplikten, omuz ağlarında 23 tex 5 ve 8 no iplikten, bocilikte ise 23 tex 14 –18 no iplikten örülmüş ağlar kullanılır. Alt kısımdaki ağlar ise, bociliğe yaklaştıkça alt alta konan ağ tahta sayısı giderek azalan 23 tex 9 no iplikten, 9 mm. göç açıklısında örülmüş ana ağlardır .

Güçlendirici A ğlar

Hamsi gırgırında kullanılan ana ağlarla yakalar arasında kullanılan ağlardır. Bunlar "Sardon".ve "Beşgöz" dür. Ana ağların alt ve kenarında 50 göz derinliğinde 23 tex 22 no ip likten, 22 mm. göz açıklığında örülmüş "Sardon" adı verilen ağlar kullanılır. Sardonları piyasa da hazır olarak bulmak mümkündür. Sardon, ana alt yakanın altındaki "Şalvar" adı verilen ağın yapımında kullanılmaktadır. Sardondan başka güçlendirici ağ olara k, sardonla ana yaka arasında Konulan 55 mm. kalınlığında 50 mm. göz açıklığında 5 göz derinlikten oluşan bir diğer güçlendirici ağ vardır. "Beşgöz" adı verilen bu ağ tüm ana ağların yakalara donatılması gereken yerlerde kullanılır. Diğer güçlendirici ağ ise, yaln ızca bocilik ağlarının üst ana yakaya donatıldığı kısımda kullanılır. Bu ağa da "Beşgöz" adı verilmesine rağmen, 4 mm çapında pp (polipropilen) ipten 80– 100 mm. göz açıklığında olup genelde elde örülmektedir.

Diğer Malzemeler

Bir hamsi gırgırının donanımı için ana ağlar ve güçlendirici ağların dışında aşağıdaki
malzemeler gereklidir:

Tüm ana ağların donanım oranını ayarlamak için kullanılan 55 n u. iplik (güngörmez),

Ağların bir birine eklenmesi, ağların yakalara donatılması için değişik kalınlıktaki ağ iplikleri,

Mantarların takıldığı, özgül ağırlığı düşük, kaldırma kuvveti fazla, polietilen veya polipropilen malzemeden 6 mm çapında . halat yaka,

Kurşunların takıldığı özgül ağırlığı yüksek, çabuk su çeken, vinilon S veya polipopilen malzemeden 8 mm çapında halat yaka.

Ana üst yaka için mantar yaka özelliklerini taşıyan 24 mm halat yaka, Ana alt yaka için kurşun yaka özelliklerini taşıyan 12 mm halat yaka,

Peçelerde ve mapaların ana alt yakaya bağlanması için kurşun yaka özelliğini taşıyan 12 mm. halat,

Yüzdürücü olarak 8 no 120 mm naylon mantarlar veya yumuşak vinilen clorid'den yapılmış yüzdürücüler,

Batırıcı olarak tanesi 300 gr olan füze şeklinde içi boş kurşunlar,

Ağın altının büzülmesi için, 500 gr. ağırlığında 10–12 cm çapında, bir kenardan susta ile açılıp kapanan metal mapalar

Ağın altının büzülmesi ve toplanması için yumuşak tip 16 n u. çelik halat (istinga halatı)


Donatıma başlamadan önce hazırlamak istediğimiz ağın boyutlarını tespit etmemiz gerekir. 28–32 m boyunda 600–800 beygir gücünde (Hp) motora sahip bir ağ teknesi için Kara deniz'de kullanılan bir hamsi gırgır ağının boyutları şöyledir: Donatılmadan, 1200 –1400 metre (6–7 boy) uzunlukta, 80– 90 kulaç derinlikte olmalıdır. Ağ teknesinin boyunun ve motor gücünün artması veya azalması ile ağ boyları da büyüyüp küçülebilmektedir. Piyasada kumaş halinde 200 m boyunda ve 200 göz derinliğindeki ağlardan alınır. Önce ağın mantar yakasına yakın ağlar alınır. Kanat ağları için bir boy 23 tex 4 no iplikten örülmüş 6 mm göz açıklığındaki ağlar alınır. Bu ağın altına aynı iplikten örülmüş aynı göz açıklığındaki ikinci bir ağ dikilerek eklenir. Ağın istenilen derinliğe ulaşabilmesi için bu ağların altına 23 tex 9 n u. iplikten örülmüş 9 mm göz açıklığındaki ağlardan 30 parça (tahta) ağ alt alta eklenerek, tüm ağın 90 – 94 kulaç derinliği elde edilir. Bu şekilde kanat ağlarının alt alta eklenmesi ile derinlik tamamlanmış olur.

Omuz ağlarına da yine mantar yakadan başlanır. Önce omuz ağlarının boyunu tesbit etmek amacı ile 4 boy ağ (200x4) birbirine dikilerek eklenir. Bu ağların kalınlığı 23 tex 6 n u. iplikten olup göz açıklığı ise 6 mm. dir. Aynı ağlardan her bir ağın altına 20 tahta ağ eklenerek s ık ağlar tamamlanır. Ağın derinliğini kanat ağları ile eşitleyebilmek için sık ağların altına yine 23 tex 9 no iplikten 9 mm. göz açıklığındaki ağlardan 20 tahta ağ eklenir. Alt alta eklenen ağ sayısının farklı olmasının nedeni, kanat ve omuzda kullanılan
farklı gözlerdeki ağların farklı sayıda olmasındandır.

Omuz ağları yan dikişle kanat ağlarına çatılarak 5 boy ağ (1000 m ) ta mamlanmış olur. Bocilik ağları ile omuz ağları arasına 1 boy (200 m ) 23 tex 8 no iplikten 6 mm göz açıklığında ağ konur. Bu ağdan alt alta 30 tahta ağ konulduktan sonra derinliği eşitlemek amacı ile yine 23 tex 9 n u. iplikten 9 mm göz açıklığındaki ağlar kullanılır. Alt alta 15 tahta "seyreklik" adı verilen bu ağlarla derinlik eşitlenir. Bu ağlar da yan dikişle diğer ağlara çatılır.

Son olarak bocilik ağlarının da dikimine mantar yaka tarafından başlanır. Bir boy (200 m) 6 mm göz açıklığında 23 tex 14 –18 nu. iplikten ö rülmüş ağ konur. Aynı ağdan 30 tahta alt alta dikilerek eklenir. Derinliği eşitlemek için, seyreklikten sık ağların altına 15 tahta ağ eklenir. Derinlik eşitlenince bocilik ağı da diğer ağlara yan dikişle eklenir. Böylelikle ortaya 1400 m boyunda 90– 94 kulaç derinliğinde ana ağ çıkmış olur. Tüm bu ağların birbirine eklenmesi bocilikten başlanıp kanatlara doğ ru dikil erekte mümkündür. Ana ağların dikişi tamamlandıktan sonra güçlendirici ağların ana ağlara dikilmesine sıra gelir.

Önce ağın alt kısmına boydan boya "sardon" ağı dikilir. Daha sonra aynı sardon ağından, ana ağın iki yanına dikilerek "peçe"ler oluşturulur. Bu şekilde ana ağların üç kenarı sardon adı verilen ağla çevrilmiş olur.

Sardonun ana ağlara dikilmesinden sonra, serbest kalan kenarına beşgöz adı verilen 55 nu. güngörmezden 50 mm göz açıklığındaki güçlendirici ağ dikilir. Aynı ağlardan ana ağların bocilik kenarı hariç tüm üst kenarına da dikilir. Bocilik kısmının üst kenarına fazla yüklenme olacağından bu kısma 4 mm çapında pp ipten elde örülmüş olan özel beşgöz dikilerek tüm ana ağların güçlendirilmesi tamamlanır.

Tüm çevirme ağlarının altına, son yıllarda "Şalvar ağı" adı verilen ikinci bir parça ağ konulmaktadır. Bu ağın konulmasındaki amaç; ağ dip bulduğunda çamura saplanmasını önlemektir. Hamsi gırgır ağının altına da diğer gırgır ağlarında olduğu gibi şalvar ağı konmaktadır.

Şalvar ağında ana ağ olarak sardon kullanılır. 50 göz derinliğinde 23 tex 22 n u. iplikten 22 mm göz açıklığında 200 m boyundaki ağlardan 7 boy (7x200=1400 m) alınarak derinliği 50 göz, boyu 1400 m olacak şekilde birbirine dikilir. Daha sonra bu sardon ağının dört yanı güçlendirici olarak kullandığımız 55 n u. güngörmezden örülmüş, 5 göz ile çevrilecek şekilde dikilmesi ile şalvar ağı da hazırlanmış olur. Bundan sonra yapılacak işlem ise ağların belli bir orantı, yani potlukla (P=2/3) yakalara donatılmasıdır. Donatım işlemine genelde üst ana yakanın donamı ile başlanır. Yaka donatımı ayrı ayrı yapılmasına karşın Ölçüler aynı tutularak, ağın buruk veya çapraz donatılması önlenir, üst ana yakaya ağlar donatıldığında ağın donatılmış boyu ortaya çıkar. Daha sonra aynı orantı ile ana ağların altı, ana alt yaka halatına donatılır. Her iki yakada kullanılan halatlar aynı uzunlukta olup birbirine eşittirler. Daha sonra şalvar ağı yine aynı orantı (P=2/3) ile ana alt yakaya donatılır.

Şekil 2.2: Şalvar ağının alt yakanın altına donatımı

Şalvar ağının alt kenarı serbest kalır. Bu kenara, daha önce kurşunları dizdiğimiz, kurşun yaka halatı donatılacaktır. Kurşunlar kanat ağlarının alt kısmına 180 cm ’de 5–6 adet ola cak şekilde konurlar. Bu 180 cm’ lik çıtaya ölçü tahtası adı verilir ve tüm donanım bu ölçü çıtasına göre yapılır. Bu sayı omuz ağlarında biraz artarak bir ölçüde 8 –10 tane olur. Bocilik ağlarının altında ise iyice sıklaşarak bir ölçüde 15 –16 taneyi bulur.

Şekil 2.3: Şalvar ağının altına kurşun donanımı

Alt yaka ve kurşun yakanın donatımından sonra, üst ana yakaya, mantarların dizildiği, mantar yaka dona tılır. Mantarlarda kanat ağlarının üst kısmında bir çaka boş, bir çaka mantar koyularak donatılır. Omuz ağlarından bociliğe yaklaşıldıkça mantarlarda sıklaşarak tek çaka ile ana üst halata donatılır . Son yıllarda mantar yakanın ağ makarasından kolay çekilebil mesi için boydan boya her cakaya bir mantar konulmaya başlanmıştır.

Şekil 2.4: Üst ana yak aya mantarların donanımı

Mantarların ana üst yakaya donanımı tamamlandıktan sonra ana ağların yan kenarlarına peçe halatı donatılır. Bu donatımda genelde P=4/5 orantısı kullanılır. Böylelik le gerçek ağ derinliği de ortaya çıkmış olur. Ağların tüm kenarları halatlarla donatıldıktan ve mantarlarla kurşunların donanımı bittikten sonra ağın alt ana halatına mapaların donanımına sıra gelir. Mapalar önce 1 m. boyunda kesilen halatlara veya zincirlere bağlanarak hazırlanır. Mapa halatlarının diğer serbest ucu ise ana alt yaka halatına 10 m aralıklarla bağlanarak donatım tamamlanır. Hamsi gırgır ağının boci lik kesiti Şekil -188'de görülmektedir. Ağların tüm donatımı tamamlandıktan sonra ağlar tekneye istif edilirken önce kanat ağları tekneye alınmaya başlanır. Ana alt yaka ucuna ayak taşı bağlandıktan sonra mapalar sıra ile çelik halattan geçirilirken bir taraftan da ağlar tekneye istif edilir. Tüm ağların istifi bitince bociliğin alt ana yakası ucuna diğer ayak taşıda bağlanarak donatım işi tamamlanmış olur.

Bir hamsi gırgırında kullanılan ağların boy ve derinlik miktarı Şekil - 189 'da gösterilmiştir. Hamsi gırgır ağında kullanılan ağların göz açıklığı ve oranı Şekil - 190'da gösterilmiştir.

Hamsi gırgır ağlarında alt yaka ana halatının ve yaka ağlarının ayrı bir donanımı da
şöyledir. Buna Japon usulü alt yaka donanımı denmektedir.


Şekil 2.5: Hamsi gırgır ağının bocilik ağ kesiti


Şekil 2.6 : Hamsi gırgır ağında kullanılan malzemeler v e özellikleri


Şekil 2.7: Hamsi gırgır ağlarında kullanılan ağlar ve boyutları

Bu usulde hamsi gırgırlarının bocilik ağının üst kenarında kullanılan 4 mm polipropilen ipten 200 mm göz a çıklığında elde örülen beşgöz ağı tüm ana ağların altı ndaki sardonun altına boydan boya dikilir. Serbest kenarına ise şalvar ağının üst kenarı dikilir. Daha sonra şalvar ağının altına diğer donamdaki gibi 55 n u, güngörmezden beşgöz ve kurşun yaka dikilir. Ana alt yaka halatı özel örülmüş beşgözün ortadaki ( 2,5) gözden boydan boya bir içten bir dıştan geçirilerek baştan çıkarılır . Alt ana yaka halatı, beşgöz içinde serbest olup hareket ederek ağın altının büzülmesinde yırtılmaları önler. Mapalar ise yine bu alt ana yakaya 10 m aralıklarla bağlanır .

Şek il 2.8: Yüzdürücü geçirilmiş yakaya. mantar yakası sardonu ve güngörmezinin bağlanışı


Şekil 2.9: Alt yaka ana halatının beş gözün içinden geçirilişi


Şekil 2.10: Gırgır ağında kullanılan bir mapanın görünümü.

1. Mapayı alt yakaya bağlayan halat,
2. Mapa yüksüğü,
3. Açılıp kapanabilir susta,
4. Sustayı kontrol eden çelik yay,
5. İstinga halatının geçtiği halka.


Şekil 2.11: Mapaların alt yaka ana halatına bağlanışı



MEGEP

(MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN

GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;

· Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı

Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında

kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim

programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik

geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır).

ÇELİKKALE M. Salih, DÜZGÜNEŞ , E. CANDEĞER , A.Ferit, Av A raçları ve Avlama teknolojisi K.T.Ü.Deniz Bilimleri Fakültesi Yay. ,1993.

Timur M. TAŞDEMİR , O., Ağ Materyali ve A ğ Y apım T ekniği . Akdeniz Ü niversitesi Eğridir Su Ürünleri. Y.O Yay. , 1989.

MENGİ T. , Balıkçılık T ekniği , İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi. ,1977