MARMARADA TSUNAMİ İLE TANKER TRAFİĞİNE ETKİSİ :


Karadeniz 13 milyon kişinin kirliliğini taşıyan ve Türk Boğazları ile Akdenize bağlanan bir deniz. Kirliliği Tuna, Dinyaper ve Dinyesterle ulaştırıyor. Marmara’ya ulaşan kirliliğin %70’i katı atık kökenli. 2001 yılında İstanbul Boğazında toplanan katı atık (torba, teneke, eşya v.s.) 580 ton. Dünyanın en dar (700m) sığ (30-50km) ve akıntılı su yolu İstanbul Boğazı. 2001 yılında günde geçen gemi sayısı 100’e yakın. Balıkçı ve yolcu, tekneleri ile birlikte günde yaklaşık 2bin deniz aracı boğazda yüzüyor. Yüzgenlerin en yoğun olduğu yer (Üsküdür-Beşiktaş-Salacak-Karaköy-Sarayburnu-Eminönü döngüsü içi.
2001 yılında İstanbul boğazı ve Marmara’da 12 çarpışma, 8 karaya oturma, 6 batma olayı ile 26 kaza gerçekleşti. Gemi trafiği olarak dünyanın en yoğun boğazı. 12 tane keskin dönüş içeren 25km’ lik boğazda, son 50 yılda 700 kaza oluşmuş. Yılda 14 tane Hazar petrolünü ve LPG’yi taşımak üzere yakında günde petrol yüklü 12 tanker geçecek. 1998’de Manş’ta batan tanker 220 bin ton yakıtı denize salmış. Kadıköy önünde 1978’ de çarpışan İndependenta dünyanın 2. büyük kazası. 90 bin ton yakıtın 70 bin tonu yanmış, 20 bin tonu denize akmış. Ruslar Karadeniz’le, yılda 80 ile 450 bin ton petrol kaçırıyor. Temiz deniz 350 gr petrolü 1 yılda temizleyebiliyor. 1998’ de batan gemiyle 20 bin koyun telef oldu. Bu olay deniz yaşamında büyük bir sakınca yarattı.
Yoğun kirlenme ve gemi trafiği altında gittikçe kirlenen Marmara, deniz trafiğini aksatacak, tankerleri ve LPG gemilerini alabora edebilecek bir depremi de beklemektedir. 5 Nisan 1641’ de olan depremin dalgalarının Marmara’da 136 gemiyi batırması korkutucudur. Odak derinliği 60 km’ den sığ, büyüklüğü M=6’ dan büyük depremler tsunami oluşturabiliyor.
Tsunami en çok Pasifik, Atlantik, Hint okyanusunda ve Akdeniz de oluyor. Son 1300 yılda 800 tane Tsunami olmuştur, (1,5 yılda bir). Dalga yüksekliği 7 ile 15m arasındadır değişen tsunamilerden 17 Temmuz 1998’ de Sissano Lagooh, Papua Yeni Gine’ de 3 000 kişiyi öldürmüştür.
Türkiye’de Tsunami
8333 km uzunluğundaki Türk kıyı kuşağı, 2500 yıldır (DÖ1410 ±100 ile 1999 arası) arası yaklaşık 90 tsunami görmüştür (1) Türkiye de en çok tsunami görülen yerler Marmara denizi, İzmit körfezi, İskenderun körfezi ve Fethiye körfezidir.
Marmara’da tsunami oluşturan geçmişteki depremler yıl, yer, büyüklük (M), dalga yüksekliği (h) ve karaya giriş uzaklığı (x) olarak şöyledir. DS 128’ de Kapıdağ, 553’ de İstanbul’da X>2000m, 557 İstanbul’da X>300m, 1344’de Gelibolu’da X>300m, 1646’da İstanbul-Mudanya’da, 1894’de İstanbul, M=6.3, h=6m, X>200m, 1963 Çınarcık’ta M=6.3, h=1m, 1999’da Gölcük M=7.4, h=2.5 metre’dir. Ortalama olarak deprem büyüklüğüne göre Marmara’da deniz dalgası tırmanma yüksekliği, M=6.1 için 1 metre, M=6.3 İçin 2,5 metre ile 6 metredir.
1598 Amasya depremi, Karadeniz’de (Sinop ve Samsunda 1 metrelik dalgalar yapmıştır). Karadeniz’den 150 km uzaktaki 26-27 Aralık 1939 Erzincan depremi ise (M=7.9,1000) Fatsa’da tsunami oluşturmuştur. Önce Fatsa’da, deniz 50 m, Ünye’de 100 metre, Ordu’da 15 m geri çekilmiştir. Sonra 20-25 m karaya doğru ilerlemiştir. 3 Eylül 1968, Amasra-Çakraz depremi (M=6.6,1058) olmuştur. Amasra-Çakraz arasında kıyı 35-40 san yükselmiştir. Önce deniz 12-15m geri çekilmiş sonra 100m karaya girmiş, 14 dakika sonra gelen ikinci dalga 50-60m karaya basmıştır. Tekneleri denize almış. Çakraz limanında deniz tırmanma yüksekliği 3 metre dolayındadır. 10 Eylül 1509’da İstanbul depreminde Yenikapı ve Aksaray’a sular basmış, liman dalgalarla yıkılmış, gemiler batmıştır. Deniz dalgaları yüksekliği 6 metreye ulaşmış, kıyı surlarını bile aşmıştır. Deprem şiddeti XI’dır, (5). Bu depremde 5 bin kişi ölmüş, 10 bin kişi yaralanmıştır.
1894’ depreminde (M=6.3, süre t= 18 saniye). Önce deniz 50 m çekilmiş ve kabarmış ve sonra 200 metre karaya yürümüştür. En çok Adalar, B. Çekmece ve Kartal’da tsunami görülmüştür. Dalga yüksekliği 6 m dolaylarında idi.
18 Eylül 1963 Çınarcık depremi (M=6.3, 1658), düz kırılma olmuştur. Bu depremde dalga yüksekliği 1 metreye yaklaşmıştır.
17 Ağustos 1999 İzmit depreminde (M=7.4, 0302), deniz önce geri çekilmiş sonra 2.5 metre karaya tırmanmıştır. Değirmendere deniz yükselmesinin 10 metreyi bulduğu söylenmiştir (1).
İstanbul’un 15-25km güneyinde Marmara beklenen deprem büyüklüğü M=6.3-6,5 arasıdır. Bu durumda beklenen tsunami tırmanma yüksekliğinin 2.5-4 metre olması beklenir. Bundan Ahırkapı önlerinde park etmiş gemiler ve tankerler etkilenecektir. Deprem sırasında kırıktan çıkan yanıcı metan gazı ve alev topları denize dökülebilecek petrolü bir cehennem ateşine çevirebilir. 1950 öncesinde Eminönü yarım adasında surlar denizde bitiyordu. Şimdi, surlar ile deniz arasında 100-200 metre genişliğinde 2-3 metre yüksekliğindeki dolgu yol, tsunami dalgaların etkisini azaltabilir. Ancak alçak yerlerde deniz 200 ile 2000 km karaya giriş yapabilir. Dolgu üzerine bol ağaç dikilmeli, gemi parkı Kara denize yada İzmit körfezi girişine alınmalı, Sivri, Yassı ada ve diğer adaların üzerine kalıcı ivme ölçerler yerleştirilmeli, olası kırık izi üzerine ise deniz içine tsunami yüzer düzeçleri yerleştirilmelidir. Bunlar aracılığı ile alınan deprem oluş bilgileri özdevrimsel olarak kıyı kuşağı boyunca canavar düdüklerini çaldırarak halkın kaçmasını ve güvenlik önlemlerinin alınmasını sağlar. Ancak bu önlemlerin sığ demirlenmiş ya da kıyıya yakın yüzen gemilere yararı yoktur. Onun için park yeri değiştirilmelidir. kaynak