Müzakereler, adaylık sürecinin bir sonraki aşamasına geçişi sağlayacak en önemli adımdır.
Aralık 1997’de gerçekleştirilen Lüksemburg Zirvesi’nde adaylık statüsü verilen on iki aday ülkeden, Çek Cumhuriyeti, Polonya, Macaristan, Slovenya, Estonya ve Güney Kıbrıs Rum Kesimi ile 31 Mart 1998 tarihinde müzakerelerin ilk aşaması olan tarama süreci başlatılmıştır. Bulgaristan, Romanya, Malta, Letonya, Litvanya ve Slovakya ile müzakereler Aralık 1999 tarihinde gerçekleştirilen Helsinki alınan kararla Zirvesi’nde 15 Şubat 2000 tarihinde başlatılmıştır.
Müzakere kararının alınmasını takiben her aday ülke için bir Hükümetlerarası Konferans oluşturulmaktadır. Hükümetlerarası Konferans, bir tarafta aday ülkenin; diğer tarafta üye ülkelerin yer aldığı iki taraflı bir yapılanmadır. Tarama sürecinin başlatılması, ilk olarak hangi konu başlıklarında müzakerelerin açılacağı ve süreçle ilgili diğer konular bu Konferans’ta karara bağlanmaktadır. Müzakereler, sürecin ilk aşaması olan “tarama” ile başlatılmaktadır. Aday ülkenin müzakerelere hazırlanmasını ve katılım öncesi sürecin hızlandırılmasını hedefleyen “tarama” döneminde esas olarak, Topluluk müktesebatı ile aday ülke mevzuatı arasındaki farklılıklar belirlenmekte ve müktesebat aktarımında karşılaşılacak sorunlar ölçülmektedir. Tarama iki aşamada gerçekleştirilmektedir. Birinci aşama olan tanıtıcı taramada Avrupa Birliği müktesebatına yönelik olarak açıklamalarda bulunulmakta, daha sonra ikinci aşamada aday ülke tarafından kendi ülkesindeki düzenlemeler hakkında Birliğe bilgi verilmektedir. Bu iki dönem arasında Avrupa Birliği tarafından ilgili başlık hakkında aday ülke tarafından yapılmakta ya da yapılacak olan düzenlemeler hakkında yazılı olarak açıklamalar istenmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti, 13. Fasıl olan Balıkçılık ile ilgili tanıtıcı tarama sürecini 24 Şubat 2006 tarihinde, ayrıntılı tarama sürecini ise 31 Mart 2006 tarihinde Brüksel’de tamamlamıştır. Balıkçılık tarama süreçlerine ilişkin ayrıntılı bilgi www.abgs.gov.tr ya da Bakanlığımız web sitesinin müzakereler başlığından elde edilebilmektedir.
Müzakereler iki seviyede yürütülmektedir. Üye ve aday ülkelerden bakanların katılımıyla gerçekleşen hükümetlerarası toplantılarda temel pozisyonlar ve stratejiler ortaya koyulmakta, siyasi konular ele alınmaktadır. Teknik düzeyde yürütülen esas müzakereler ise, AB Daimi Temsilcileri (COREPER) ve aday ülke baş müzakerecisi başkanlığındaki müzakere heyetleri arasında yapılmaktadır.
Katılım müzakerelerinde AB Komisyonu, tarama sürecini yürütmekte, Konsey için gerekli belgeleri temin etmekte, aday ülkelerin pozisyon belgelerine karşılık Dönem Başkanlığı ile birlikte taslak AB pozisyon belgelerini hazırlamakta, müzakerelerle ilgili teknik konuları koordine etmekte ve gerekli hukuki düzenlemeleri hazırlamaktadır. Komisyon ayrıca, aday ülkelerle gerek duyulan konularda resmi olmayan temaslar kurmakta ve müktesebatın uygulanmasına ilişkin tavsiyelerde bulunmaktadır.
Komisyon’un hazırladığı taslak pozisyonlar, Konsey’e bağlı olarak oluşturulan Genişleme Grubu’nda tartışılmakta ve son şekli verilerek Konsey tarafından onaylanmaktadır. Konsey Dönem Başkanlığını üstlenen ülke Dışişleri Bakanı veya Daimi Temsilcisi seviyesinde müzakere başkanlığını yürütmekte, Konsey Sekreteryası da müzakerelerin sekreterya hizmetlerini üstlenmektedir.
Müzakereler süresince Avrupa Parlamentosu da aday ülkeler için hazırladığı raporlarla tutum belirlemekte, görüş bildirmekte ve son aşamada basit çoğunluk oylama sistemiyle Katılım Antlaşmalarını onaylamaktadır.
Tarama sürecinin tamamlanması ve Hükümetlerarası Konferansın kurulmasıyla müzakerelerin başlatılacağı konu başlıkları belirlenmekte, ardından aday ülkelerce hazırlanan “Pozisyon” ya da “Tutum Belgeleri” Komisyon’a iletilmektedir. Komisyon her Pozisyon Belgesi’ni inceledikten sonra, aday ülkelere cevaben Topluluk yetkisi altındaki alanlarda bir Ortak Pozisyon Taslağı hazırlamaktadır. Bu taslak ile ilgili olarak Komisyon ve aday ülke arasında mutabakat sağlanmasının ardından Ortak Pozisyon belgesi hazırlanmakta ve Konsey tarafından oybirliği ile onaylanarak resmi hale gelmektedir. Resmi olarak kabul edilen bu Ortak Pozisyon Belgesinin aday ülkeye gönderilmesi ardından konu başlığına ilişkin müzakere açılmaktadır.
Aday ülkeler, AB mevzuatının tümünü üstlenmek ve uygulamakla yükümlüdür. Ancak bazı alanlarda mevzuatın uygulanması aday ülkeye önemli sıkıntılar ve mali yükler getirebilmektedir. Bu aşamada aday ülke tarafından bir geçiş süresi ya da istisna (derogasyon) istenebilmektedir. Üzerinde anlaşma sağlanan hususlarda, ilgili müzakere başlığı geçici olarak kapatılmakta ve ilgili konu başlıklarına gerek duyulduğunda geri dönülebilmektedir.
Müzakerelerde derogasyonların belirlenmesinin yanı sıra, aday ülkenin Topluluk bütçesine katkısı, AB politikalarına katılım şekilleri vb. diğer konular da ele alınmaktadır.
Müzakerelerin tamamlanmasını takiben, Komisyon tarafından taslak Katılım Antlaşması hazırlanmakta, üye ülkeler, ilgili aday ülke, Komisyon ve Konsey’den temsilcilerin yer aldığı bir çalışma grubunda incelenerek tartışılmakta, Antlaşma’ya son şekli Hükümetlerarası Konferans’da verilmektedir. Ardından Antlaşma onaylanmak üzere Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi’ne sunulmaktadır. Parlamento, ilgili AP Komitesi'nin raporunu da değerlendirerek Antlaşmayı Genel Oturumunda onaylama prosedürüne göre görüşmeye açmaktadır. Bu prosedüre göre onay kararı, Parlamento toplam üye sayısının yarısından bir fazlasının oyuyla mümkün olmaktadır. AP'nin onayı alındıktan sonra üyelik öncesi nihai oylama Konsey'de gerçekleştirilmekte ve oybirliği gerektirmektedir. AP ve Konsey’in onayını takiben Antlaşma, üye ülkeler ve ilgili aday ülke tarafından imzalanmakta, üyelik, Katılım Antlaşması’nın bütün akit tarafların (AB üyesi ülkeler ve aday ülke) kendi anayasal usullerine göre onaylandıktan sonra (meclis onayı ya da referandum) yürürlüğe girmekte, böylelikle katılım süreci tamamlanmaktadır.
MÜZAKERELERDEKİ SON DURUM
Balıkçılık başlığı altındaki müzakereler Kıbrıs Rum Kesimi, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Polonya ve Slovenya ile Nisan 1999’da açılmıştır. Bu bölüm Çek Cumhuriyeti ile Nisan 1999’da, Macaristan ve Slovenya ile Mayıs 1999’da kapatılmıştır.
Letonya, Malta ve Slovakya ile müzakereler Ekim 2000’de başlamıştır. Bu bölüm geçici olarak Slovakya ile Ekim 2000’de, Letonya ile Ekim 2001’de kapanmıştır.
Bulgaristan ve Litvanya ile müzakereler Mart 2001’de, Romanya ile Mayıs 2001’de başlamıştır. Bu bölüm Bulgaristan ve Litvanya ile Mayıs 2001’de, Romanya ile Haziran 2001’de, Polonya ve Malta ile de Haziran 2002’de geçici olarak kapanmıştır.
Müzakereler Kıbrıs Rum Kesimi, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Slovakya ve Slovenya ile Aralık 2002’de; Bulgaristan ve Romanya ile de Aralık 2004’te sonuçlanmıştır.
Müktesebata Uyum
Her aday ülkenin bu bölüm başlığı altında görülen müktesebat ile uyumunun son değerlendirmeleri Düzenli Raporlarında ve Kapsamlı İzleme Raporlarında bulunabilir. Bu raporlara aşağıdaki adresten ulaşılabilmektedir:
http://ec.europa.eu/enlargement/key_...s/index_en.htm
Ülkelere göre durum:
Bulgaristan
Bölümün açılışı: Mart 2001
Durumu: Aralık 2004’te kapandı (geçici olarak Mayıs 2001’de kapandı)
Geçiş düzenlemeleri: yok
Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (Yeni Üye Ülke)
Bölümün açılışı: Nisan 1999
Durumu: Aralık 2002’de kapandı (geçici olarak Nisan 2000’de kapandı)
Geçiş Düzenlemeleri: Yok – Kıbrıs anlaşmaya varılan amaçlar ve zaman çizelgesine göre Akdeniz’in dışında faaliyet gösteren balıkçı teknelerinin sayısını azaltmayı üstlenmiştir.
Çek Cumhuriyeti (Yeni Üye Devlet)
Bölüm açılışı: Nisan 1999
Durumu: Aralık 2002’de kapandı (Geçici olarak Mayıs 1999’da kapandı)
Geçiş Düzenlemeleri: Yok
Estonya (Yeni Üye Devlet)
Bölüm açılışı: Nisan 1999
Durumu: Aralık 2002’de kapandı (Geçici olarak Nisan 2000’de kapandı)
Geçiş Düzenlemeleri: Yok
Macaristan (Yeni Üye Devlet)
Bölüm açılışı: Nisan 1999
Durumu: Aralık 2002’de kapandı (Geçici olarak Nisan 1999’da kapandı)
Geçiş Düzenlemeleri: Yok
Letonya (Yeni Üye Devlet)
Bölüm açılışı: Ekim 2000
Durumu: Aralık 2002’de kapandı (Geçici olarak Eylül 2001’de kapandı)
Geçiş Düzenlemeleri: Letonya belirli sular için bir istisna rejimi talebinde bulunmuştur (Riga körfezinde özel bir koruma rejimi)
Geçiş düzenlemelerinden başka istekler: Letonya, ortak piyasa düzeni mevzuatı içerisine bazı türlerin eklenmesi talebinde bulundu (Baltık Çaçası).
Letonya’nın tüm Riga Körfezi’nde özel bir yönetim rejimi talebinde bulunması hususunda, bu bölgedeki özel durum hakkında Letonya tarafından sağlanan bilimsel bilgiler ışığında AB 88/98 (EC) sayılı Tüzüğün katılım amacıyla uyumlaştırılması gereken yasalar listesine dahil edilmesini tavsiye etmiştir. 88/98 (EC) sayılı Tüzüğe uyumlaştırma ara dönem sırasında Katılım Anlaşmasının ilgili ekinde belirtilen yönergelere uygun olarak hazırlanmalıdır:
Riga Körfezi’nde avcılık yapmasına izin verilen balıkçı tekneleri motor gücü 221 kW’yi geçmeyecektir;
Riga Körfezi’nde avcılık yapmasına izin verilen balıkçı tekneleri bir listede belirtilecektir;
Motor gücü (kW) cinsinden ölçülen tüm av kapasitesini verecek şekilde oluşturulan bu liste, Riga Körfezi’ndeki mevcut faaliyet seviyesinin temsil edildiği bir dönem içinde gözlenen miktarı geçmeyecektir.
Koruma amaçlı teknik tedbirler ayrımcılık gözetmeyecek ve tüm Riga Körfezi’nde uygulanacaktır. Genel usuller (nispi denge ve Münhasır Topluluk Yetkisi) ve kaynaklara erişimin belirlenmesinde genel bir yöntem üzerinde anlaşmaya varılmalıdır.
Litvanya (Yeni Üye Devlet)
Bölüm açılışı : Mart 2001
Durumu : Aralık 2002’de kapandı (Geçici olarak Mayıs 2001’de kapandı)
Geçiş Anlaşmaları : Yok
Malta (Yeni Üye Devlet)
Bölüm açılışı : Ekim 2000
Durumu : Aralık 2002’de kapandı (geçici olarak Haziran 2002’de kapandı)
Geçiş Anlaşmaları : Yok
Malta’nın 25 deniz mili sınırları içerisinde özel yönetim rejimi talebi hakkında, AB böyle bir rejimin Topluluk çerçevesinde kurulacağını ve asli koruma ihtiyaçlarına karşılık geleceğinin önemini belirtmektedir. Malta’nın bu bölgenin özel durumu hakkında verdiği bilimsel bilgilerin ışığında, AB katılım amacıyla uyumlaştırılması gerekenler listesinde 1626/94 sayılı Tüzüğün (EC) yer alabileceğini öngörmektedir. 1626/94 Tüzüğe (EC) uyumlaştırma ara dönem sırasında Katılım Anlaşmasının ilgili ekinde belirtilen yönergelere uygun olarak hazırlanmalıdır:
25 millik yönetim alanındaki balıkçılık, küçük ölçekli kıyı balıkçılığı ile sınırlandırılmalıdır. Bu da toplam uzunluğu 12 metreden daha az olan ve aşağıdaki istisnalar haricinde belirtilen motor gücü ile çekilen av araçları kullanmayan balıkçı gemilerini ifade etmektedir. 12 metrenin altındaki gemiler tarafından gerçekleştirilen toplam çaba önceki yılların seviyesini geçemez; ancak, 24 metre toplam boyu geçmeyen trol teknelerine 25 millik yönetim alanı içerisinde belirli trol alanlarında avcılık yapma izni verilebilir. Motor gücü cinsinden (kW) hesaplanan trol teknelerinin toplam av kapasitesi, 25 millik yönetim bölgesi içerisindeki mevcut kapasite seviyesini temsil eden bir dönemde gözlenen miktarı geçemez ve 200 metreden daha sığ sularda balıkçılık yapan her bir trol gemisinin motor gücü 185 kW (250 HP)’ı geçemez. Bu sınırlamalar ilgili bilimsel kurumlar tarafından tavsiye edildiği üzere yeni nitelikli bilimsel kanıtların ışığında yeniden gözden geçirilebilir. AB trol çekilebilen alanların koordinatlarının ve 200 metre eş derinlik eğrilerinin Malta tarafından verildiğine dikkat çekmektedir;
Lampuka (Coryphaena hippurus) avına katılan tekne sayısı maksimum 130 ile sınırlandırılır. Halen lampuka avcılığı yapan 12 – 24 m arası 45 tekne bulunmakta olup geri kalan teknelerin uzunluğu 12 m’den kısadır. Genellikle Ağustostan Aralık ayına kadar süren avlanma sezonunda balık toplama gereçleri (fish aggregating device – FAD)’nin tahsisatı ve yerleştirilmesi tüm Topluluk balıkçılarına ayrılık gözetmeden açılmalıdır, ancak bu Maltalı olmayan balıkçılar için 12 milin dışından başlamalıdır;
Toplam uzunluğu 12 m’den uzun olan 25 mil yönetim alanında avlanma izni olan ve dip trollerini bulunduran tüm gemiler, “lampara” çevirme ağı ile avlanan, FAD’ler ile lampuka avlayan gemilerle büyük pelajik gırgır ağları ve ton ile diğer yüksek göçmen türler için endüstriyel paraketalarla avcılık yapan gemiler bir listede tutulacaktır. Av çabasındaki muhtemel herhangi artış bölgenin sürdürülebilir korunmasını sağlamalıdır.
Av çabası izleme sistemi için ve gerekli görülürse 25 millik yönetim bölgesi içinde lampuka avı için yukarıda belirtilen listeyi oluşturma konusunda ayrıntılı kurallar 3760/92 (EC) sayılı Tüzüğün 18. maddesinde ortaya konan usule uygun olarak benimsenecektir. Etkili izleme yöntemlerine müktesebata uygun olarak karar verilecektir.
Av çabası yönetim planının şartları, ilgili bilimsel kurumlar tarafından tavsiye edildiği üzere, stokların korunmasındaki etkilerini değerlendirmek amacıyla yeni nitelikli bilimsel tavsiyelere dayalı olarak Malta’nın katılımıyla yeniden değerlendirilecektir.
Malta’nın girişiyle birlikte, farklı av donanımları arasındaki muhtemel anlaşmazlıklar ve bunları azaltmak için muhtemel tedbirler Topluluk seviyesinde ele alınacaktır. 1239/98 sayılı Tüzüğe (EC) uygun olarak 25 mil yönetim alanında dolanan ağların (drift net) kullanımı yasaktır. Bu koruma önlemleri ayrılık gözetmeden 25 mil koruma alanında uygulanacaktır.
Malta’nın ortak piyasa düzeni hakkındaki 3759/92 sayılı Tüzüğün (EEC) (104/2000 sayılı Tüzük (EC) ile değişti) Ek 1.A’da bulunan listesine birkaç balık türünün eklenmesi talebi ile ilgili olarak, AB 104/2000 sayılı Tüzüğün (EC) 4’üncü ekine lampukanın eklenmesini kabul edebilir.
Polonya (Yeni Üye Ülke)
Bölüm açılışı : Nisan 1999
Durumu : Aralık 2002’de kapandı (Haziran 2002’de geçici olarak kapandı)
Kabul edilen geçiş anlaşmaları: Baltık bölgesindeki çaçanın (Sprattus sprattus) 140/2000 sayılı AB Tüzüğünün 4’üncü ekine dahil edilmesinin kabulü. Polonya, Baltık Denizi’ndeki tüm Polonya münhasır ekonomik bölgesindeki istisna rejimini de içeren tüm diğer taleplerini geri çekmiştir.
Romanya
Bölüm açılışı : Mayıs 2001
Durumu : Aralık 2004’te kapandı (geçici olarak Haziran 2001’de kapandı)
Geçiş Anlaşmaları : Yok
Slovakya (Yeni Üye Ülke)
Bölüm açılışı : Ekim 2000
Durumu : Aralık 2002’de kapandı (geçici olarak Ekim 2000’de kapandı)
Slovenya (Yeni Üye Ülke)
Bölüm açılışı : Nisan 1999
Durumu : Aralık 2002’de kapandı (geçici olarak Nisan 1999’da kapandı)
Geçiş Anlaşmaları : Yok
Müzakerelere ilişkin son gelişmeler Avrupa Birliği’nin