2 sonuçtan 1 ile 2 arası

Konu: Sazan Yetiştirme Teknikleri Nelerdir?

  1. #1
    Hıcaz

    Sazan Yetiştirme Teknikleri Nelerdir?

    SAZAN YETİŞTİRME TEKNİKLERİ
    Sazan değişik yetiştirme teknikleri uygulanarak; havuzlarda, polikültür olarak,sıcak sularda, akarsular ve göllerde kafeslerde ve atık şehir suyunda yetiştirilmektedir (5,6).
    Havuzlarda Yetiştiricilik
    Havuzlarda sazan yetiştiriciliğinde kısmi ve tam olmak üzere başlıca iki işletme tipi görülür. Kısmi işletmeler, yavru işletmeleri veya bir yada iki yıllık yetiştirme ile yemeklik balık üreten besi işletmeleridir. Tam işletmeler, yumurtadan yemeklik balık üretimine kadar bütün yetiştirme aşamalarını yapan işletmelerdir. Tam işletmelerde, 30-50 ha'lık havuz alanının 3 yıllık yetiştirme periyodundaki kullanımı Tablo 7'de gösterilmiştir.
    Tablo 7. Tam işletmede 3 yıllık yetiştirme periyodunda sazan havuzlarının kullanımı (5,6,11,16)

    Yetiştirme Yılı-Havuz Tipi


    Kullanılan Havuz Alanı (%)


    Toplam Alan (%)

    1. Yetiştirme Yılı
    Üreme Havuzu

    0.25

    13.00
    Ön Yavru (Larva) Büyütme H.

    2.75


    Yavru Büyütme Havuzu

    10.00


    2. Yetiştirme Yılı
    Büyütme Havuzu

    23.00


    26

    Kışlatma Havuzu

    3.00


    3. Yetiştirme Yılı
    Besleme Havuzu

    60.00


    61.00

    Stok ve Pazarlama Havuzu

    1.00



    Larva büyütme
    Yumurtlama havuzlarında yumurtadan çıkan yavrular bir hafta içerisinde küçük ve kontrolü kolay olan ön yavru büyütme (larva) havuzlarına veya doğrudan yavru büyütme havuzlarına nakledilirler. Larva havuzlarında yetiştiricilik, sazan yetiştiriciliğinin temelini oluşturur. Larvalar, burada 5 cm boya gelinceye kadar büyütülür. Damızlıklar yumurtlama havuzlarına yerleştirildiğinde, işletmede varsa ön yavru büyütme havuzu yoksa yavru havuzlarına su doldurulur ve gübreleme yapılarak yumurtadan çıkan yavruların doğal yemi hazır olur. Larvalar, bu havuzlara 100.000-300.000 adet/ha olacak şekilde stoklanırlar. Larvalar doğrudan yavru büyütme havuzlarına stoklandıklarında, stok miktarı daha az olur. Çünkü, Sonbahar’a kadar bu havuzlarda tutulurlar. Larva havuzundaki yavrular doğal yem miktarına bağlı olarak bir ay sonra yaklaşık 1 g ağırlığa ulaştıklarında hasat edilip yavru büyütme havuzlarına stoklanırlar. Havuzdaki doğal yem miktarı yetersiz olduğunda gelişmeyi hızlandırmak için larvalar yerleştirildikten 8-10 gün sonra iyi kalitede yapay yem de verilmeye başlanır. Bu dönemde, koşullara bağlı olarak %75’e varan oranda kayıp olabilir. Yavruların hasatında su tahliye borusunun ucu su tahliye kanalına bağlanır. Tahliye kanalının ucuna küçük gözlü torba ağ gerilir. Larva havuzunun su çıkış savağı açılır. Yavrular suyla birlikte bu torbaya dolarlar. Yavrular buradan kepçeyle kovalara doldurularak yakındaki içi su dolu bir tanka boşaltılırlar. Burada toplanan yavrular sayılarak yavru büyütme havuzlarına stoklanırlar. Sayım işlemi, gravimetrik yöntemle yapılır (5,6,11).
    Yavru büyütme havuzlarında yetiştiricilik
    Larva havuzlarından hasat edilen yaklaşık 1 g ağırlığındaki yavrular, yavru büyütme havuzlarına 5-20 adet/m2 oranında stoklanırlar. Yumurtlama havuzundan alınan larvalar stoklandığında bu oran 25-30 adet/m2’ye çıkarılır. Yavru büyütme havuzu larva havuzu olarak kullanılırsa 500-1000 m2 büyüklükte yapılır. Yavrular 8 hafta tutulacaklarsa büyüklük, 2000 m2’ye çıkarılır. Yavru büyütme havuzları 50-70 cm derinliğindedir. Larvalar yumurtlama havuzlarından larva havuzuna alındığında, yavru büyütme havuzlarına su doldurularak 4 hafta sonrası için gerekli doğal yemlerin oluşumu sağlanmış olur. Yavrular İlkbahar'a kadar yavru büyütme havuzlarında tutulurlar. Ancak, soğuk bölgelerde yavru büyütme havuzlarının yeterli derinlikte olması gerekir. derinlik yeterli olmadığında kışlatma havuzlarına nakledilirler. l. yıldaki yetiştiricilikte (İlbahara kadar) kayıp oranı, %75'e kadar çıkabilir. Yavru büyütme havuzlarında 15-20 g'dan 50-60 g ağırlığa ulaşan yavrular İlkbaharda yetiştirme ve semirtme havuzlarına alınırlar. Yavru büyütme havuzları, Temmuz-Ağustos ayında yeni yavrular stoklanıncaya kadar boş tutulur. Bu süre zarfında parazitlere karşı dezenfekte edilir ve gübrelenirler (5,6,11).
    Bir yaşlı sazanların büyütme havuzlarında yetiştiriciliği
    Büyütme havuzları, şekil ve yapı bakımından işletmenin tipine ve bulunduğu bölgeye göre değişiklik gösterir. Büyüklükleri ve derinlikleri işletmenin amacına, suyun durumuna, arazinin topoğrafik yapısına ve besleme durumuna göre planlanır. Ancak, havuz alanı büyüdükçe kontrol güçlüğü olacağından, küçük havuzlar (400-500 m2) önerilir. Derinlikleri, 1-3 m arasında değişir. Derinliğin 1 m'den kademeli olarak 3 m'ye çıkacak şekilde yapılması kışı soğuk geçen bölgelerde balıkların alternatif yaşam alanları bulmasına ve kışı daha rahat geçirmelerini sağlar. Bu mümkün olmadığında, kışı geçirmeleri için kışlatma havuzlarına alınırlar. Büyütme havuzlarında stok miktarı havuzun durumuna, balığın büyüklüğüne ve su miktarına göre değişir. 9-12 cm boy ve 40-50 ağırlığındaki 1 yaşlı yavrular 0.5-2.0 adet/m2 oranında stoklanırlar. Büyütme havuzlarında ikinci yılın sonunda kayıp oranı az olup %10-15 kadardır (5,6).
    İki yaşlı sazanların semirtme havuzlarında yetiştiriciliği
    Büyütme havuzları veya kışlatma havuzlarında kışı geçiren ve 2 yaşını tamamlayan sazanlar, 3. yetiştirme yılı için semirtme havuzlarına alınırlar. Bu havuzlarda 1000-1500 g'lık pazar ağırlığına gelinceye kadar yoğun şekilde beslemeye tabi tutulurlar. Havuz büyüklüğü ve stok miktarı, işletmenin koşullarına ve su miktarına bağlıdır. Üretilebilecek balık miktarı; ekstansif yetiştiricilikte 100-200 kg/ha'dan 500-600 kg/ha'a entansif yetiştiricilikte ise, 8-10 ton/ha'dan 40-50 ton/ha'a kadar değişmektedir.
    Avrupa ülkelerinde olduğu gibi 3 ton/ha'lık üretim hedeflendiğinde, 10.000 S1/ha veya 2.000 S2-3/ha stok yapılabilir. 3. yıl yetiştiricilikte kayıp oranı %5-10 kadardır. Kayıpların büyük bölümü (%70'i) infeksiyondan kaynaklanır. Yarı entansif üretimde tamamlayıcı yem olarak insan tüketimine uygun olmayan karbonhidratça zengin arpa, baklagil, mısır, yulaf, buğday ve pirinç gibi dane yemler kırılarak veya ıslatılmış halde verilir. Dane yemlerden arpanın ıslatılmış olarak verilmesine özel itina gösterilmelidir. Buğday ve mısırın kırılarak verilmesi değerlendirilebilirliğini arttırır. Kök ve yumru yemlerden patates tamamlayıcı yem olarak verilebilir. Ancak, yüksek oranda su ihtiva ettiğinden dane yemlere oranla daha fazla miktarda kullanılması gerekir. Fiyat açısından diğer dane yemlerle karşılaştırma yapılarak kullanılması tavsiye edilir (5).
    Çeltik Tavalarında Yetiştiricilik
    Çeltik tavaları su doldurulduğunda, sazanlar da yerleştirilir. Ancak, su derinliğinin yeterli olması ve çeltik tavalarının en az bir hafta önce su altına alınmış olması gerekir. Ayrıca tavalarda sürekli su bulunması, etraflarının sağlam ve yüksekçe duvarlı olması ve hasat için yeterli eğimde olması gerekir. Küçük çeltiklerin zarar görmemesi için tavalara çeltik dikiminden 5-10 gün sonra balık stoklanması daha uygun olur.
    Çeltik tavalarında sazan yetiştiriciliğinin yaygın olduğu ülkeler; Hindistan, Çin, Endonezya, Japonya, Tayland, İtalya, Macaristan, Romanya ve Mısır’dır. Hindistan’da yetiştiricilik 1500 yıl önce başlamıştır. Endonezya’da 100 yılı aşkın bir süreden beri yapılmaktadır. Endonezya’da Java adalarında 65.000 ha’lık çeltik tarlalarında yılda 9.000 ton sazan üretilmektedir. Ayrıca, 1 yıl çeltik-1 yıl balık (Polowidjo metodu) veya 3 yıl çeltik-3 yıl balık (Panjelag metodu) şeklinde münavebe uygulanmaktadır. Bu şekilde, arazi daha ekonomik olarak kullanılmış olur. Bu şekilde yetiştirmenin çeltik ürününde %5-15 oranında artış sağlandığı bildirilmektedir. Endonezya ve Güney Asya ülkelerinde çeltik tavalarına 2-3 cm veya 8-10 cm boyda sazan yavruları yerleştirilmektedir. Birinci ve ikinci yabani ot toplanması arasındaki 5 haftalık dönemde 1 cm’lik yavrular 3-5 cm boya ulaşırlar. Bu dönemde su derinliği, 6-10 cm kadardır. İlk yabani ot mücadelesinden sonra su seviyesi, 20 cm’ye çıkarılır. 8-10 cm’lik yavrular 1000-2000 adet/ha oranında stoklandıklarında, yaklaşık 1.5 ay sonra 40-100 g ağırlığa ulaşırlar. Endonezya’da yıllık sazan üretimi 139 kg/ha’dır.
    Mısır’da çeltik, Haziran ortasında ekilir. İki hafta sonra sazan stoklanır. Hasat Eylül’de yapıldığından, balıkların 2-3 aylık büyüme periyodu olur. Balıklar yaklaşık 2 ayda %20 kayıpla 200 g ağırlığa ulaşırlar. Balık üretimi, 200 kg/ha kadardır. Mısır’da 200.000 hektardan fazla çeltik tarlası bulunmaktadır. Bu tarlaların yarısı balık üretiminde kullanılmış olsa yılda 20.000 ton sazan üretilebilir.
    Japonya’da çeltik tavalarında, yemleme yapılmaksızın 145 kg/ha ve ipekböceği krizaliti ile tamamlayıcı yemleme yapılarak 700-1000 kg/ha sazan üretilmektedir. Haziran’da çeltik ekiminden 10 gün sonra, tavalara 1 aylık sazan yavruları stoklanmakta ve Eylül ortası veya Ekim sonunda çeltik hasadından önce balıklar hasat edilmektedir. Hasat edilen balıklar havuzlarda bir iki kış geçirdikten sonra veya çeltik tavalarına 1-2 yazlık sazanlar stoklanıp 3. yıl sonunda 370-750 g olduklarında yemeklik olarak pazara sunulmaktadır. Son yıllarda deniz balıkçılığındaki gelişme nedeniyle Japonya’da çeltik tavalarında sazan üretimi düşmüştür.
    Son yıllarda çeltik tavalarında sazan yetiştiriciliğinin gerilemesi, çeltik tarımında yoğun ilâç kullanımı ve çeltiğin ekimi yapılan bütün yerlerde hemen hemen aynı zamanlarnda hasat edilmesi nedeniyle pazara sunulan yavru balık miktarının bol olması ve fiyatının düşmesidir. Satılamayan sazanlar için havuz yapılması veya devlet tarafından alınarak balıklandırma yapılacak su kaynaklarında kullanılması mümkündür. Çeltik tavalarında yetiştiricilik havuz yetiştiriciliği ile birlikte yapıldığında bu sorunlar ortadan kalkacaktır. Ayrıca, ülkemizde sazan yetiştiren işletmelerin en büyük sorunu, yavru sazan teminidir (5).
    Ağ Kafeslerde Yetiştiricilik
    Bir yazlık veya iki yazlık sazanların ağ kafeslerde yapay yemlerle 1250-1500 g ağırlığa kadar büyütülmesidir. Bu amaç için genellikle ılık sular veya tam olarak kontrolü olmalan göl, gölet ve akarsular kullanılır. Ağ kafesler büyütme amacının dışında, bir yazlık sazanların kışlatılması için de kulanılabilir. Sazan üretimi için kafeslerin yerleştirileceği sularda;
    - Sıcaklık : >20 °C
    - Oksijen (O2) miktarı : >5.5 mg/lt
    - pH : 6.0-8.5
    - Amonyum (NH4) : <1.0 mg/lt
    - Su derinliği : Göllerde>3.0 m, Akarsularda>2.0 m
    olmalı ve zehirli veya zararlı maddeler bulunmamalıdır. Bunun dışında, kafes tabanı ile zemin arasında; göllerde en az 1.0 m, akarsularda ise 0.5 m mesafe olmalıdır. Genellikle, 30-40 m3'lük kafesler kullanılır. Kafeslerde kullanılacak ağlar, balık boyunun 1/10'undan büyük olmamalıdır. Ağ kafesler için stok hesaplamada, hacmin %10'u kadar torbalanma hesaplanmalıdır. Kafeslerin üzeri geniş gözlü ağla örtülmelidir. Kafes yetiştiriciliğinde; gölllerde 40 kg/m3, akarsularda 80 kg/m3 yemeklik sazan üretimi (1250-1500 g) hedeflenerek stoklama yapılır.Stoklanacak balıklar 300 g kadar olmalıdır. Yemeklik büyüklüğe kadar %15 kayıp dikkate alınarak göllerde 55-60 adet S2/m3 ve akarsularda 110-120 adet S2/m3 stoklanmalıdır. Kafeslerde balıklar entansif olarak yemlenirler. Balıklar 500 g ağırlığa ulaşıncaya kadar 3 mm, 500 g'dan sonra da 5 mm çapında pelet yemle beslenirler ve 3 kg pelet yemle 1 kg sazan üretimi hesaplanır. Yemleme, balık ağırlığının yüzdesi olarak su sıcaklığına göre düzenlenir. 15 °C su sıcaklığı için %1.5, 18 °C su sıcaklığı için %2.0, 20 °C su sıcaklığı için %2.3 ve 25 °C su sıcaklığı için %3.2 oranında yemleme uygulanır (5,6).
    Endüstriyel Sazan Yetiştiriciliği
    Sıcak ve ılık sularda uygulanan yetiştiricilik tekniğidir. 24-25 °C sıcaklıkta ve en az 4-5 mg/lt oksijen içeren sularda pelet yemlerle yapılan yetiştiriciliktir. Yumurtadan çıkan yavrular, 1 yılda 3 kg'ın üzerine kadar büyüyebilmektedirler. Soğuk su, bazı Avrupa ülkelerinde brülör ile ısıtılabilmektedir. Ancak, bu pahalı bir sistemdir. Kuzey ülkelerinde yavrular 1 g oluncaya kadar sıcak su tesislerinde yetiştirilmekte ve ilkbahar başlangıcında havuzlara stoklanmaktadır. Böylece, yemeklik sazan üretimi için gerekli süre iki yıla indirilmektedir. Üretim periyodunun iki yıla düşürülmesi, ekonomik açıdan yararlı olmakta ve suyun ısıtılması için yapılan masrafı karşılamaktadır.
    Soğuk suyun ısıtılarak kullanılmasına dayanan ve "Kapalı Dolaşım Sistemi" adı verilen sistemde su kullanıldıktan sonra biyolojik olarak temizlenip, kaybolan sıcaklığı kadar ısıtılarak tekrar kullanılmaktadır. Çeşitli faktörlerle (buharlaşma, taşma, vs.) kaybolan su deamlı tamamlanmakta ve sıcaklığı da istenilen sıcaklığa çıkarılıp kullanılmaktadır. Bu sistemde su değişimi, yılda bir veya iki defa yapılır. Suyun biyolojik olarak temizlenmesi işleminde, bakteri içeren aktif çamurla sağlanır. Suyun biyolojik temizlenmesinin esası, yem ve metabolizma artıkları ile oluşan NH3'ün nitrifikasyon ve denitrifikasyon olayı ile N2 haline dönüşünceya kadarki işlemlerin sağlanmasıdır.
    Sıcak su yetiştiriciliğinin bir başka şekline "Açık Sistem" adı verilir. Atom reaktörleri, elektrik fabrikaları ve diğer fabrikaların ılık veya sıcak hale gelmiş soğutma sularının sazan yetiştiriciliğinde kullanılmasıdır. Bu sistemde kullanılan su bir daha kullanılmaz. Bu sularda, sazanın dışında suyun sıcaklığına göre entansif olarak alabalık veya yılan balığı da yetiştirilebilmektedir. Bu nedenle, bu yetiştiricilik sistemine endüstriyel yetiştiricilik denilmektedir.
    Sıcak sularda endüstriyeal sazan yetiştiriciliği Türkiye için gelecek vaad eden bir yetiştiricilik tekniğidir. Ayrıca, diğer soğuk ülkelerde olduğu gibi suyun ayrıca ısıtılmasına gerek de yoktur. Çünkü, Türkiye'de Batı Anadolu'da ve Anadolu'nun iç kesimlerinde çok sayıda doğal sıcak su kaynağı (kaplıca veya banyo suları) mevcuttur. Sıcak su yetiştirciliğinde, 1 m3'den 100-200 kg üretim elde etmek mümkündür. Ancak, yoğun yemleme uygulandığından ve suyun sıcaklığı nedeniyle O2 yetersizliği olur. Bu nedenle, su yenilenmesi sağlanmalı veya yapay havalandırma yapılmalıdır (5,6).
    Polikültür Yetiştiricilik
    Sazan yetiştiriciliğinde polikültür; sazanın diğer balık türleri, kümes hayvanları ve tarım ürünleri ile birlikte yetiştirilmesidir. Polikültür yetiştiriciliğin amacı, su sahasının en ekonomik şekilde değerlendirilmesi ve birim alandan alınacak verimin artırılmasıdır.
    Polikültür yetiştiricilikte uygulanan balık türlerinin kompozisyonu, ülkelere ve bölgelere göre farklılık gösterir. Orta Avrupa'da sazan, kadife balığı (Tinca tinca) birlikte yetiştirilmektedir. Kadife balığının miktarı %10 kadardır. Bazı işletmelerde küçük sudaklar (Lucioperca lucioperca) bir yazlık oluncaya kadar sazanla birlikte yetiştirilmektedir. Büyük sazanların havuzlarında değersiz yem balıkları çok olduğunda, bu balıkların ekonomik balık etine dönüştürülmesi için havuzlara turna (Esox lucius) yerleştirilmektedir. Sazan, Çekoslovakya'da derin havuzlarda gökkuşağı alabalığı (Onchorynchus mykiss), Bulgaristan'da da yayın balığı (Silurus glanis) ile birlikte yetiştirilmektedir.
    Sıcak ülkelerde Tilapia türleri (T. nilotica, T. aurea, T. mossambica) ile kefal (Mugil cephalus) sazanla polikültür olarak yetiştirilmekte ve iyi sonuç alındığı belirtilmektedir. Bu kompozisyon, ülkemizde Akdeniz bölgesi için önerilebilir. Uzak Doğu ve Asya'da sazana, bazıları ülkemiz için de uygun olabilecek çok değişik polikültür kompozisyonları uygulanmaktadır. Kuzey Çin'de sazan, tabandan beslenen çapakla (Abramis brama) birlikte stoklanmaktadır. Sazanın kompozisyon içerisindeki oranı bölgelere göre değişmekte ve bazen (ot sazanı yetiştirilen bölgelerde) tali balık konumuna düşmektedir (Tablo 8).
    Tayvan'da acı sularda Çin sazanları (Ot sazanı, Ctenopharyngodon idella; gümüş sazanı, Hypophthalmichtys molitrix) milkfish (Chanos chanos), kefal ve doğal sazanla birlikte yetiştirilmekte ve 3.5-4.0 ton/ha ürün alınmaktadır.
    Tablo 8.Kuzey Çin'de sazanların 2-3 m derinlikteki havuzlarda polikültür yetiştiriciliği (5,6)
    Türler

    Balık Boyu (cm)


    Stok Miktarı (adet/ha)

    Uygulama I Uygulama II Uygulama III
    Siyah sazan

    25-35


    1000


    2000


    2400

    Siyah sazan

    15-18


    2000


    200


    -

    Ot sazanı

    20-30


    -


    2000


    -

    Gümüş sazanı

    15-20


    3000


    3000


    2400

    Büyük başlı sazan

    15-20


    600


    1600


    -

    Doğa sazanı

    15-20


    200


    200


    1200

    Çapak

    12-15


    500


    500


    -

    Toplam


    7300


    9500


    6000


    Malezya ve Tayland'da 1.5-2.0 m derinliğindeki havuzlarda Çin sazanları polikültür olarak yetiştirilmektedir (Tablo 9). Uzak Doğuda uygulanan bu değişik polikültür kompozisyonları ile 4.0-8.0 ton/ha arasında verim alınmaktadır.
    Tablo 9. Malezya'da Çin sazanları ve sazanın polikültürü (5,6)
    Tür

    Stoklama Ağırlığı


    Stok Miktarı (adet/ha) Uygulamaları

    1 2 3 4
    Ot sazanı

    350-600


    300


    320


    375


    500

    B. başlı sazan

    350-600


    100


    120


    75


    175

    Gümüş sazanı

    350-600


    100


    125


    75


    200

    Doğa sazanı

    30-60


    145


    150


    120


    250

    Toplam


    645


    715


    645


    1125


    Sazanın polikültür yetiştiriciliğinde bir diğer uygulama havuzlarda ördek (Pekin ördeği) ve kaz yetiştiriciliğidir. Pekin ördekleri ile polikültür yetiştiricilikte ülkemizde denenmiş ve başarılı sonuçlar alınmıştır. Pekin ördekleri, tavuklar için kullanılan kuluçka makinalarında çıkarılmaktadır. A.Ü. Ziraat Fakültesi, Çifteler Su Ürünleri Araştırma ve Uygulama İstasyonu'nda da kuluçka makinasında Pekin ördeği yavruları başarıyla çıkarılmış ve sazan havuzlarına stoklanmıştır.
    Sazan havuzlarında 1 ha alan için 200-300 (en çok 500) Pekin ördeği hesabıyla stoklama yapılır. Macaristan ve Çekoslovakya'da stok miktarı, 700-800 adet/ha'dır. Ancak, aşırı stoklama yapıldığında da aşırı gübreleme olur. Bu durumda, ördeklerin başka havuzlara aktarılması gerekir. Yapılan araştırmalarda, 100 Pekin ördeği/ha stoklama ile sazan üretiminde 80-100 kg artış sağlanmıştır. Ayrıca beyaz Pekin ördekleri pelet yemle beslemeyle 48-50 günde kesim ağırlığı olan 2.0-2.5 kg'a ulaşmaktadırlar. Ülkemizde beyaz Pekin ördeğine pazar yaratıldığında, oldukça ekonomik bir yetiştiricilik olacaktır. Ördek yetiştirilen havuzlarda balıkların yeminin %60'ı doğal yemden, %40'ı da yemlemeyle karşılanır.
    Sazan, Macaristan ve Fransa'da tarımsal ürünlerle münavebeli olarak yetiştirilmektedir. Verimsiz araziler birkaç yıl süreyle su altına alınmakta ve sazan yetiştirilmektedir. Yetiştirme periyodu Fransa'da iki yıldır. İki yılın sonunda havuzlar kuruya alınmakta ve sürülerek yulaf ekilmektedir. Bu yetiştiricilikte, verimsiz topraklı havuzlar balık yetiştirildikten sonra kara tarımı için faydalı hale gelmektedir .kyn:Ankara üniversitesi ziraat fakültesi

  2. #2
    Hıcaz

    Standart

    SAZAN YETİŞTİRME TEKNİKLERİ
    Sazan değişik yetiştirme teknikleri uygulanarak; havuzlarda, polikültür olarak,sıcak sularda, akarsular ve göllerde kafeslerde ve atık şehir suyunda yetiştirilmektedir (5,6).
    Havuzlarda Yetiştiricilik
    Havuzlarda sazan yetiştiriciliğinde kısmi ve tam olmak üzere başlıca iki işletme tipi görülür. Kısmi işletmeler, yavru işletmeleri veya bir yada iki yıllık yetiştirme ile yemeklik balık üreten besi işletmeleridir. Tam işletmeler, yumurtadan yemeklik balık üretimine kadar bütün yetiştirme aşamalarını yapan işletmelerdir. Tam işletmelerde, 30-50 ha'lık havuz alanının 3 yıllık yetiştirme periyodundaki kullanımı Tablo 7'de gösterilmiştir.
    Tablo 7. Tam işletmede 3 yıllık yetiştirme periyodunda sazan havuzlarının kullanımı (5,6,11,16)

    Yetiştirme Yılı-Havuz Tipi


    Kullanılan Havuz Alanı (%)


    Toplam Alan (%)

    1. Yetiştirme Yılı
    Üreme Havuzu

    0.25

    13.00
    Ön Yavru (Larva) Büyütme H.

    2.75


    Yavru Büyütme Havuzu

    10.00


    2. Yetiştirme Yılı
    Büyütme Havuzu

    23.00


    26

    Kışlatma Havuzu

    3.00


    3. Yetiştirme Yılı
    Besleme Havuzu

    60.00


    61.00

    Stok ve Pazarlama Havuzu

    1.00



    Larva büyütme
    Yumurtlama havuzlarında yumurtadan çıkan yavrular bir hafta içerisinde küçük ve kontrolü kolay olan ön yavru büyütme (larva) havuzlarına veya doğrudan yavru büyütme havuzlarına nakledilirler. Larva havuzlarında yetiştiricilik, sazan yetiştiriciliğinin temelini oluşturur. Larvalar, burada 5 cm boya gelinceye kadar büyütülür. Damızlıklar yumurtlama havuzlarına yerleştirildiğinde, işletmede varsa ön yavru büyütme havuzu yoksa yavru havuzlarına su doldurulur ve gübreleme yapılarak yumurtadan çıkan yavruların doğal yemi hazır olur. Larvalar, bu havuzlara 100.000-300.000 adet/ha olacak şekilde stoklanırlar. Larvalar doğrudan yavru büyütme havuzlarına stoklandıklarında, stok miktarı daha az olur. Çünkü, Sonbahar’a kadar bu havuzlarda tutulurlar. Larva havuzundaki yavrular doğal yem miktarına bağlı olarak bir ay sonra yaklaşık 1 g ağırlığa ulaştıklarında hasat edilip yavru büyütme havuzlarına stoklanırlar. Havuzdaki doğal yem miktarı yetersiz olduğunda gelişmeyi hızlandırmak için larvalar yerleştirildikten 8-10 gün sonra iyi kalitede yapay yem de verilmeye başlanır. Bu dönemde, koşullara bağlı olarak %75’e varan oranda kayıp olabilir. Yavruların hasatında su tahliye borusunun ucu su tahliye kanalına bağlanır. Tahliye kanalının ucuna küçük gözlü torba ağ gerilir. Larva havuzunun su çıkış savağı açılır. Yavrular suyla birlikte bu torbaya dolarlar. Yavrular buradan kepçeyle kovalara doldurularak yakındaki içi su dolu bir tanka boşaltılırlar. Burada toplanan yavrular sayılarak yavru büyütme havuzlarına stoklanırlar. Sayım işlemi, gravimetrik yöntemle yapılır (5,6,11).
    Yavru büyütme havuzlarında yetiştiricilik
    Larva havuzlarından hasat edilen yaklaşık 1 g ağırlığındaki yavrular, yavru büyütme havuzlarına 5-20 adet/m2 oranında stoklanırlar. Yumurtlama havuzundan alınan larvalar stoklandığında bu oran 25-30 adet/m2’ye çıkarılır. Yavru büyütme havuzu larva havuzu olarak kullanılırsa 500-1000 m2 büyüklükte yapılır. Yavrular 8 hafta tutulacaklarsa büyüklük, 2000 m2’ye çıkarılır. Yavru büyütme havuzları 50-70 cm derinliğindedir. Larvalar yumurtlama havuzlarından larva havuzuna alındığında, yavru büyütme havuzlarına su doldurularak 4 hafta sonrası için gerekli doğal yemlerin oluşumu sağlanmış olur. Yavrular İlkbahar'a kadar yavru büyütme havuzlarında tutulurlar. Ancak, soğuk bölgelerde yavru büyütme havuzlarının yeterli derinlikte olması gerekir. derinlik yeterli olmadığında kışlatma havuzlarına nakledilirler. l. yıldaki yetiştiricilikte (İlbahara kadar) kayıp oranı, %75'e kadar çıkabilir. Yavru büyütme havuzlarında 15-20 g'dan 50-60 g ağırlığa ulaşan yavrular İlkbaharda yetiştirme ve semirtme havuzlarına alınırlar. Yavru büyütme havuzları, Temmuz-Ağustos ayında yeni yavrular stoklanıncaya kadar boş tutulur. Bu süre zarfında parazitlere karşı dezenfekte edilir ve gübrelenirler (5,6,11).
    Bir yaşlı sazanların büyütme havuzlarında yetiştiriciliği
    Büyütme havuzları, şekil ve yapı bakımından işletmenin tipine ve bulunduğu bölgeye göre değişiklik gösterir. Büyüklükleri ve derinlikleri işletmenin amacına, suyun durumuna, arazinin topoğrafik yapısına ve besleme durumuna göre planlanır. Ancak, havuz alanı büyüdükçe kontrol güçlüğü olacağından, küçük havuzlar (400-500 m2) önerilir. Derinlikleri, 1-3 m arasında değişir. Derinliğin 1 m'den kademeli olarak 3 m'ye çıkacak şekilde yapılması kışı soğuk geçen bölgelerde balıkların alternatif yaşam alanları bulmasına ve kışı daha rahat geçirmelerini sağlar. Bu mümkün olmadığında, kışı geçirmeleri için kışlatma havuzlarına alınırlar. Büyütme havuzlarında stok miktarı havuzun durumuna, balığın büyüklüğüne ve su miktarına göre değişir. 9-12 cm boy ve 40-50 ağırlığındaki 1 yaşlı yavrular 0.5-2.0 adet/m2 oranında stoklanırlar. Büyütme havuzlarında ikinci yılın sonunda kayıp oranı az olup %10-15 kadardır (5,6).
    İki yaşlı sazanların semirtme havuzlarında yetiştiriciliği
    Büyütme havuzları veya kışlatma havuzlarında kışı geçiren ve 2 yaşını tamamlayan sazanlar, 3. yetiştirme yılı için semirtme havuzlarına alınırlar. Bu havuzlarda 1000-1500 g'lık pazar ağırlığına gelinceye kadar yoğun şekilde beslemeye tabi tutulurlar. Havuz büyüklüğü ve stok miktarı, işletmenin koşullarına ve su miktarına bağlıdır. Üretilebilecek balık miktarı; ekstansif yetiştiricilikte 100-200 kg/ha'dan 500-600 kg/ha'a entansif yetiştiricilikte ise, 8-10 ton/ha'dan 40-50 ton/ha'a kadar değişmektedir.
    Avrupa ülkelerinde olduğu gibi 3 ton/ha'lık üretim hedeflendiğinde, 10.000 S1/ha veya 2.000 S2-3/ha stok yapılabilir. 3. yıl yetiştiricilikte kayıp oranı %5-10 kadardır. Kayıpların büyük bölümü (%70'i) infeksiyondan kaynaklanır. Yarı entansif üretimde tamamlayıcı yem olarak insan tüketimine uygun olmayan karbonhidratça zengin arpa, baklagil, mısır, yulaf, buğday ve pirinç gibi dane yemler kırılarak veya ıslatılmış halde verilir. Dane yemlerden arpanın ıslatılmış olarak verilmesine özel itina gösterilmelidir. Buğday ve mısırın kırılarak verilmesi değerlendirilebilirliğini arttırır. Kök ve yumru yemlerden patates tamamlayıcı yem olarak verilebilir. Ancak, yüksek oranda su ihtiva ettiğinden dane yemlere oranla daha fazla miktarda kullanılması gerekir. Fiyat açısından diğer dane yemlerle karşılaştırma yapılarak kullanılması tavsiye edilir (5).
    Çeltik Tavalarında Yetiştiricilik
    Çeltik tavaları su doldurulduğunda, sazanlar da yerleştirilir. Ancak, su derinliğinin yeterli olması ve çeltik tavalarının en az bir hafta önce su altına alınmış olması gerekir. Ayrıca tavalarda sürekli su bulunması, etraflarının sağlam ve yüksekçe duvarlı olması ve hasat için yeterli eğimde olması gerekir. Küçük çeltiklerin zarar görmemesi için tavalara çeltik dikiminden 5-10 gün sonra balık stoklanması daha uygun olur.
    Çeltik tavalarında sazan yetiştiriciliğinin yaygın olduğu ülkeler; Hindistan, Çin, Endonezya, Japonya, Tayland, İtalya, Macaristan, Romanya ve Mısır’dır. Hindistan’da yetiştiricilik 1500 yıl önce başlamıştır. Endonezya’da 100 yılı aşkın bir süreden beri yapılmaktadır. Endonezya’da Java adalarında 65.000 ha’lık çeltik tarlalarında yılda 9.000 ton sazan üretilmektedir. Ayrıca, 1 yıl çeltik-1 yıl balık (Polowidjo metodu) veya 3 yıl çeltik-3 yıl balık (Panjelag metodu) şeklinde münavebe uygulanmaktadır. Bu şekilde, arazi daha ekonomik olarak kullanılmış olur. Bu şekilde yetiştirmenin çeltik ürününde %5-15 oranında artış sağlandığı bildirilmektedir. Endonezya ve Güney Asya ülkelerinde çeltik tavalarına 2-3 cm veya 8-10 cm boyda sazan yavruları yerleştirilmektedir. Birinci ve ikinci yabani ot toplanması arasındaki 5 haftalık dönemde 1 cm’lik yavrular 3-5 cm boya ulaşırlar. Bu dönemde su derinliği, 6-10 cm kadardır. İlk yabani ot mücadelesinden sonra su seviyesi, 20 cm’ye çıkarılır. 8-10 cm’lik yavrular 1000-2000 adet/ha oranında stoklandıklarında, yaklaşık 1.5 ay sonra 40-100 g ağırlığa ulaşırlar. Endonezya’da yıllık sazan üretimi 139 kg/ha’dır.
    Mısır’da çeltik, Haziran ortasında ekilir. İki hafta sonra sazan stoklanır. Hasat Eylül’de yapıldığından, balıkların 2-3 aylık büyüme periyodu olur. Balıklar yaklaşık 2 ayda %20 kayıpla 200 g ağırlığa ulaşırlar. Balık üretimi, 200 kg/ha kadardır. Mısır’da 200.000 hektardan fazla çeltik tarlası bulunmaktadır. Bu tarlaların yarısı balık üretiminde kullanılmış olsa yılda 20.000 ton sazan üretilebilir.
    Japonya’da çeltik tavalarında, yemleme yapılmaksızın 145 kg/ha ve ipekböceği krizaliti ile tamamlayıcı yemleme yapılarak 700-1000 kg/ha sazan üretilmektedir. Haziran’da çeltik ekiminden 10 gün sonra, tavalara 1 aylık sazan yavruları stoklanmakta ve Eylül ortası veya Ekim sonunda çeltik hasadından önce balıklar hasat edilmektedir. Hasat edilen balıklar havuzlarda bir iki kış geçirdikten sonra veya çeltik tavalarına 1-2 yazlık sazanlar stoklanıp 3. yıl sonunda 370-750 g olduklarında yemeklik olarak pazara sunulmaktadır. Son yıllarda deniz balıkçılığındaki gelişme nedeniyle Japonya’da çeltik tavalarında sazan üretimi düşmüştür.
    Son yıllarda çeltik tavalarında sazan yetiştiriciliğinin gerilemesi, çeltik tarımında yoğun ilâç kullanımı ve çeltiğin ekimi yapılan bütün yerlerde hemen hemen aynı zamanlarnda hasat edilmesi nedeniyle pazara sunulan yavru balık miktarının bol olması ve fiyatının düşmesidir. Satılamayan sazanlar için havuz yapılması veya devlet tarafından alınarak balıklandırma yapılacak su kaynaklarında kullanılması mümkündür. Çeltik tavalarında yetiştiricilik havuz yetiştiriciliği ile birlikte yapıldığında bu sorunlar ortadan kalkacaktır. Ayrıca, ülkemizde sazan yetiştiren işletmelerin en büyük sorunu, yavru sazan teminidir (5).
    Ağ Kafeslerde Yetiştiricilik
    Bir yazlık veya iki yazlık sazanların ağ kafeslerde yapay yemlerle 1250-1500 g ağırlığa kadar büyütülmesidir. Bu amaç için genellikle ılık sular veya tam olarak kontrolü olmalan göl, gölet ve akarsular kullanılır. Ağ kafesler büyütme amacının dışında, bir yazlık sazanların kışlatılması için de kulanılabilir. Sazan üretimi için kafeslerin yerleştirileceği sularda;
    - Sıcaklık : >20 °C
    - Oksijen (O2) miktarı : >5.5 mg/lt
    - pH : 6.0-8.5
    - Amonyum (NH4) : <1.0 mg/lt
    - Su derinliği : Göllerde>3.0 m, Akarsularda>2.0 m
    olmalı ve zehirli veya zararlı maddeler bulunmamalıdır. Bunun dışında, kafes tabanı ile zemin arasında; göllerde en az 1.0 m, akarsularda ise 0.5 m mesafe olmalıdır. Genellikle, 30-40 m3'lük kafesler kullanılır. Kafeslerde kullanılacak ağlar, balık boyunun 1/10'undan büyük olmamalıdır. Ağ kafesler için stok hesaplamada, hacmin %10'u kadar torbalanma hesaplanmalıdır. Kafeslerin üzeri geniş gözlü ağla örtülmelidir. Kafes yetiştiriciliğinde; gölllerde 40 kg/m3, akarsularda 80 kg/m3 yemeklik sazan üretimi (1250-1500 g) hedeflenerek stoklama yapılır.Stoklanacak balıklar 300 g kadar olmalıdır. Yemeklik büyüklüğe kadar %15 kayıp dikkate alınarak göllerde 55-60 adet S2/m3 ve akarsularda 110-120 adet S2/m3 stoklanmalıdır. Kafeslerde balıklar entansif olarak yemlenirler. Balıklar 500 g ağırlığa ulaşıncaya kadar 3 mm, 500 g'dan sonra da 5 mm çapında pelet yemle beslenirler ve 3 kg pelet yemle 1 kg sazan üretimi hesaplanır. Yemleme, balık ağırlığının yüzdesi olarak su sıcaklığına göre düzenlenir. 15 °C su sıcaklığı için %1.5, 18 °C su sıcaklığı için %2.0, 20 °C su sıcaklığı için %2.3 ve 25 °C su sıcaklığı için %3.2 oranında yemleme uygulanır (5,6).
    Endüstriyel Sazan Yetiştiriciliği
    Sıcak ve ılık sularda uygulanan yetiştiricilik tekniğidir. 24-25 °C sıcaklıkta ve en az 4-5 mg/lt oksijen içeren sularda pelet yemlerle yapılan yetiştiriciliktir. Yumurtadan çıkan yavrular, 1 yılda 3 kg'ın üzerine kadar büyüyebilmektedirler. Soğuk su, bazı Avrupa ülkelerinde brülör ile ısıtılabilmektedir. Ancak, bu pahalı bir sistemdir. Kuzey ülkelerinde yavrular 1 g oluncaya kadar sıcak su tesislerinde yetiştirilmekte ve ilkbahar başlangıcında havuzlara stoklanmaktadır. Böylece, yemeklik sazan üretimi için gerekli süre iki yıla indirilmektedir. Üretim periyodunun iki yıla düşürülmesi, ekonomik açıdan yararlı olmakta ve suyun ısıtılması için yapılan masrafı karşılamaktadır.
    Soğuk suyun ısıtılarak kullanılmasına dayanan ve "Kapalı Dolaşım Sistemi" adı verilen sistemde su kullanıldıktan sonra biyolojik olarak temizlenip, kaybolan sıcaklığı kadar ısıtılarak tekrar kullanılmaktadır. Çeşitli faktörlerle (buharlaşma, taşma, vs.) kaybolan su deamlı tamamlanmakta ve sıcaklığı da istenilen sıcaklığa çıkarılıp kullanılmaktadır. Bu sistemde su değişimi, yılda bir veya iki defa yapılır. Suyun biyolojik olarak temizlenmesi işleminde, bakteri içeren aktif çamurla sağlanır. Suyun biyolojik temizlenmesinin esası, yem ve metabolizma artıkları ile oluşan NH3'ün nitrifikasyon ve denitrifikasyon olayı ile N2 haline dönüşünceya kadarki işlemlerin sağlanmasıdır.
    Sıcak su yetiştiriciliğinin bir başka şekline "Açık Sistem" adı verilir. Atom reaktörleri, elektrik fabrikaları ve diğer fabrikaların ılık veya sıcak hale gelmiş soğutma sularının sazan yetiştiriciliğinde kullanılmasıdır. Bu sistemde kullanılan su bir daha kullanılmaz. Bu sularda, sazanın dışında suyun sıcaklığına göre entansif olarak alabalık veya yılan balığı da yetiştirilebilmektedir. Bu nedenle, bu yetiştiricilik sistemine endüstriyel yetiştiricilik denilmektedir.
    Sıcak sularda endüstriyeal sazan yetiştiriciliği Türkiye için gelecek vaad eden bir yetiştiricilik tekniğidir. Ayrıca, diğer soğuk ülkelerde olduğu gibi suyun ayrıca ısıtılmasına gerek de yoktur. Çünkü, Türkiye'de Batı Anadolu'da ve Anadolu'nun iç kesimlerinde çok sayıda doğal sıcak su kaynağı (kaplıca veya banyo suları) mevcuttur. Sıcak su yetiştirciliğinde, 1 m3'den 100-200 kg üretim elde etmek mümkündür. Ancak, yoğun yemleme uygulandığından ve suyun sıcaklığı nedeniyle O2 yetersizliği olur. Bu nedenle, su yenilenmesi sağlanmalı veya yapay havalandırma yapılmalıdır (5,6).
    Polikültür Yetiştiricilik
    Sazan yetiştiriciliğinde polikültür; sazanın diğer balık türleri, kümes hayvanları ve tarım ürünleri ile birlikte yetiştirilmesidir. Polikültür yetiştiriciliğin amacı, su sahasının en ekonomik şekilde değerlendirilmesi ve birim alandan alınacak verimin artırılmasıdır.
    Polikültür yetiştiricilikte uygulanan balık türlerinin kompozisyonu, ülkelere ve bölgelere göre farklılık gösterir. Orta Avrupa'da sazan, kadife balığı (Tinca tinca) birlikte yetiştirilmektedir. Kadife balığının miktarı %10 kadardır. Bazı işletmelerde küçük sudaklar (Lucioperca lucioperca) bir yazlık oluncaya kadar sazanla birlikte yetiştirilmektedir. Büyük sazanların havuzlarında değersiz yem balıkları çok olduğunda, bu balıkların ekonomik balık etine dönüştürülmesi için havuzlara turna (Esox lucius) yerleştirilmektedir. Sazan, Çekoslovakya'da derin havuzlarda gökkuşağı alabalığı (Onchorynchus mykiss), Bulgaristan'da da yayın balığı (Silurus glanis) ile birlikte yetiştirilmektedir.
    Sıcak ülkelerde Tilapia türleri (T. nilotica, T. aurea, T. mossambica) ile kefal (Mugil cephalus) sazanla polikültür olarak yetiştirilmekte ve iyi sonuç alındığı belirtilmektedir. Bu kompozisyon, ülkemizde Akdeniz bölgesi için önerilebilir. Uzak Doğu ve Asya'da sazana, bazıları ülkemiz için de uygun olabilecek çok değişik polikültür kompozisyonları uygulanmaktadır. Kuzey Çin'de sazan, tabandan beslenen çapakla (Abramis brama) birlikte stoklanmaktadır. Sazanın kompozisyon içerisindeki oranı bölgelere göre değişmekte ve bazen (ot sazanı yetiştirilen bölgelerde) tali balık konumuna düşmektedir (Tablo 8).
    Tayvan'da acı sularda Çin sazanları (Ot sazanı, Ctenopharyngodon idella; gümüş sazanı, Hypophthalmichtys molitrix) milkfish (Chanos chanos), kefal ve doğal sazanla birlikte yetiştirilmekte ve 3.5-4.0 ton/ha ürün alınmaktadır.
    Tablo 8.Kuzey Çin'de sazanların 2-3 m derinlikteki havuzlarda polikültür yetiştiriciliği (5,6)
    Türler

    Balık Boyu (cm)


    Stok Miktarı (adet/ha)

    Uygulama I Uygulama II Uygulama III
    Siyah sazan

    25-35


    1000


    2000


    2400

    Siyah sazan

    15-18


    2000


    200


    -

    Ot sazanı

    20-30


    -


    2000


    -

    Gümüş sazanı

    15-20


    3000


    3000


    2400

    Büyük başlı sazan

    15-20


    600


    1600


    -

    Doğa sazanı

    15-20


    200


    200


    1200

    Çapak

    12-15


    500


    500


    -

    Toplam


    7300


    9500


    6000


    Malezya ve Tayland'da 1.5-2.0 m derinliğindeki havuzlarda Çin sazanları polikültür olarak yetiştirilmektedir (Tablo 9). Uzak Doğuda uygulanan bu değişik polikültür kompozisyonları ile 4.0-8.0 ton/ha arasında verim alınmaktadır.
    Tablo 9. Malezya'da Çin sazanları ve sazanın polikültürü (5,6)
    Tür

    Stoklama Ağırlığı


    Stok Miktarı (adet/ha) Uygulamaları

    1 2 3 4
    Ot sazanı

    350-600


    300


    320


    375


    500

    B. başlı sazan

    350-600


    100


    120


    75


    175

    Gümüş sazanı

    350-600


    100


    125


    75


    200

    Doğa sazanı

    30-60


    145


    150


    120


    250

    Toplam


    645


    715


    645


    1125


    Sazanın polikültür yetiştiriciliğinde bir diğer uygulama havuzlarda ördek (Pekin ördeği) ve kaz yetiştiriciliğidir. Pekin ördekleri ile polikültür yetiştiricilikte ülkemizde denenmiş ve başarılı sonuçlar alınmıştır. Pekin ördekleri, tavuklar için kullanılan kuluçka makinalarında çıkarılmaktadır. A.Ü. Ziraat Fakültesi, Çifteler Su Ürünleri Araştırma ve Uygulama İstasyonu'nda da kuluçka makinasında Pekin ördeği yavruları başarıyla çıkarılmış ve sazan havuzlarına stoklanmıştır.
    Sazan havuzlarında 1 ha alan için 200-300 (en çok 500) Pekin ördeği hesabıyla stoklama yapılır. Macaristan ve Çekoslovakya'da stok miktarı, 700-800 adet/ha'dır. Ancak, aşırı stoklama yapıldığında da aşırı gübreleme olur. Bu durumda, ördeklerin başka havuzlara aktarılması gerekir. Yapılan araştırmalarda, 100 Pekin ördeği/ha stoklama ile sazan üretiminde 80-100 kg artış sağlanmıştır. Ayrıca beyaz Pekin ördekleri pelet yemle beslemeyle 48-50 günde kesim ağırlığı olan 2.0-2.5 kg'a ulaşmaktadırlar. Ülkemizde beyaz Pekin ördeğine pazar yaratıldığında, oldukça ekonomik bir yetiştiricilik olacaktır. Ördek yetiştirilen havuzlarda balıkların yeminin %60'ı doğal yemden, %40'ı da yemlemeyle karşılanır.
    Sazan, Macaristan ve Fransa'da tarımsal ürünlerle münavebeli olarak yetiştirilmektedir. Verimsiz araziler birkaç yıl süreyle su altına alınmakta ve sazan yetiştirilmektedir. Yetiştirme periyodu Fransa'da iki yıldır. İki yılın sonunda havuzlar kuruya alınmakta ve sürülerek yulaf ekilmektedir. Bu yetiştiricilikte, verimsiz topraklı havuzlar balık yetiştirildikten sonra kara tarımı için faydalı hale gelmektedir .kyn:Ankara üniversitesi ziraat fakültesi

Konu Bilgileri

Users Browsing this Thread

Şu an 1 kullanıcı var. (0 üye ve 1 konuk)

Bu Konudaki Etiketler

Bookmarks

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Cevap Yazma Yetkiniz Yok
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •  
BALIKCI FORUM