SU ÜRÜNLERİNDE KLORDİOKSİT KULLANIMI:
Klordioksit; bakteriler, küf, maya ve virüsler üzerinde öldürücü etkiye sahip antimikrobiyal bir ajandır. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’da içme sularının dezenfeksiyonunda hipoklorit asit ve hipokloritler yerine yaygın şekilde kullanılmaktadır. Klordioksit, düşük konsantrasyonlarda etkili, tatsız ve kokusuz bir madde olması, kalıntı klor tadı yaratabilecek klorofenollere dönüşmemesi, düşük ve yüksek pH değerlerinde bakteri, fungus, alg ve biyofilmlere karşı etkili olması, kloramin ve trihalometanların (THMs) oluşumuna neden olabilecek bazı maddelerle ve amonyakla reaksiyona girmemesi gibi özellikleri nedeniyle hipoklorite kıyasla avantajlı duruma geçmektedir. Ayrıca Klordioksit, su kaynaklı parazitlerden klora dayanıklı Giardia ve Cryptosporidium’a karşı da etkili bir maddedir.
İçme sularının dezenfeksiyonunda sulandırılmış klor çözeltilerinin kullanımı durumunda trihalometanlar ve bazı reaksiyon ürünlerinin oluşması nedeniyle içme sularında kullanılabilecek alternatif dezefektanlara ihtiyaç duyulmuştur. Sularda Klordioksit, kullanımında trihalometanlar ya çok az miktarda oluşmakta, yada hiç oluşmamaktadır. Ayrıca Klordioksit' in atimikrobiyal etkisi alkali ortamlardan ve organik maddelerden olumsuz yönde etkilenmediği için bu ajanın gıda sanayiiinde kullanılabileceği düşünülerek, bu konuda çalışmalar yapılmıştır.
Nitekim Klordioksit, tavuk, domuz ve sığır karkaslarının soğutulmasında kullanılan soğutma sularında mikrobiyal popülasyonun azaltılması amacıyla kullanılmaktadır. Tavuklarda Klordioksit, uygulamasının raf ömrünü uzattığı ve tavuk karkaslarında Salmonella’ya rastlanma oranını düşürdüğü saptanmıştır. Klordioksit'in sulandırılmış klor çözeltilerine kıyasla Listeria monocytogenes üzerinde de daha fazla oranda öldürücü etkiye sahip olduğu bildirilmektedir. Elde edilen mikrobiyolojik bulguların sonucunda Klordioksit, su ürünlerinde, kırmızı et ve beyaz etlerde, meyve ve sebzelerde tazeliğin korunması ve raf ömrünün uzatılmasında işleme yöntemine yardımcı bir ajan olarak kullanılmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tavuk karkaslarının daldırıldığı soğutma sularında 1996 yılına kadar klor kullanımını önermiş, son yıllarda ise aynı amaçla kullanımına izin vermiştir (izin verilen maksimum kalıntı Klordioksit düzeyi 3 ppm’dir). 5 ppm düzeyinde Klordioksit ise bütün halindeki meyve ve sebzelerin yıkanmasında bir sanitizer olarak kullanılabilir.
Artan tüketim oranlarına bağlı olarak su ürünleri de gıda zehirlenmeleri vakalarında önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Diğer gıdalarda olduğu gibi bu ürünler de hammaddenin temini, üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında uygun olmayan işleme ve depolama koşulları nedeniyle insanlarda hastalıklara ve gıdalarda bozulmaya neden olan pek çok mikroorganizma ile kontamine olabilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri’nde gıda kaynaklı mikrobiyal zehirlenmelerin yaklaşık %11’inin su ürünlerinden kaynaklandığı ve gıda zehirlenmelerinin % 25’inden sorumlu mikroorganizmaların da su ürünleri ile ilişkili bakteriyel patojenler olduğu tahmin edilmektedir. Bu nedenle son yıllarda Klordioksit'in su ürünlerinde kullanımı ile ilgili çalışmalar da yoğunlaştırılmıştır. Yapılan bir çalışmada Klordioksit'in deniz sularında ve su ürünlerinde yaygın şekilde rastlanan Vibrio parahaemolyticus üzerinde de etkili bir antimikrobiyal ajan olduğu saptanmıştır. Bir çalışmada balık filetosu, karides ve kabukluların Klordioksit, solüsyonuna daldırılmasının solüsyonun pH sını arttırdığı, ancak 100 ppm ve 200 ppm Klordioksit kullanılan solüsyonların pH larının, 20 ppm ve 40 ppm Klordioksit kullanılan pH larına kıyasla daha az oranda arttığı bildirilmektedir. Kabukluların Klordioksit solüsyonuna daldırılması işleminin, karideslerin Klordioksit, solüsyonuna daldırılması işlemine kıyasla pH değerinde daha fazla düzeyde bir artışa neden olduğu saptanmıştır. Aynı çalışmada mililitrede yaklaşık 104 ve 105 düzeylerinde mikroorganizma içeren bütün ve fileto somon balığı, bütün ve fileto orfoz, karides ve kabukluların daldırıldığı Klordioksit solüsyonundaki mikroorganizma sayısının 100 ppm ve 200 ppm düzeyinde Klordioksit, kullanımında saptanabilir düzeyin altına düştüğü bildirilmiştir. Ancak aynı örneklerde 20 ppm ve 40 ppm düzeyinde Klordioksit kullanımında örneğe göre değişmekle birlikte bu örneklerin daldırıldığı Klordioksit solüsyonunun mililitresinde 102-103 veya 104 düzeyinde mikroorganizmanın canlılığını sürdürdüğü saptanmıştır. Ancak bütün ve parçalanmamış balık örneklerinin daldırıldığı solüsyonlarda daha az oranda organik maddenin açığa çıkması Klordioksit'in bakteriyosidal aktivitesini arttırmaktadır. Nitekim yapılan çalışmalarda bütün ve parçalanmamış balık ve su ürünlerinde değişik düzeylerdeki mikrobiyal popülasyonun Klordioksit , uygulaması ile tamamen öldürülebildiği saptanmıştır.

Su ürünlerinde Klordioksit kullanımı ile ilgili çalışmalarda salamura içindeki değişik su ürünlerinde protein, yağ, niasin, kalsiyum, demir, fosfor ve potasyum düzeylerinde kontrol örneklere kıyasla önemli düzeyde bir değişim saptanmadığı, sadece bazı ürünlerde tiyamin, bazılarında ise riboflavin içeriğinde önemli düzeyde azalmalar olduğu bildirilmektedir. Su ürünlerinin Klordioksitle muamele edilmesi durumunda değişik balık çeşitlerinde 100-200 ppm gibi yüksek konsantrasyonlarda renk kaybı, kahverengimsi renk oluşumu ve göz renginin değişmesi gibi bazı olumsuz değişimler gözlenebilmektedir. Ancak hem toksikolojik açıdan, hem de arzu edilmeyen fiziksel özelliklerin gözlenmesi açısından potansiyel riskin azaltılabilmesi daha saf Klordioksit, çözeltilerinin, daha düşük konsantrasyonlarda kullanımı ile mümkün olabilecektir.
Kaynak