Ülkemizde su ürünleri Sektöründe Egitimin Durum Analizi

Eğitim, Araştırma ve Geliştirme

Deniz Bilimleri ve Balıkçılık Araştırmaları:

Deniz bilimleri ve balıkçılık araştırmaları çok disiplinli bir çalışma gerektirmekte olup özel stratejik bir öneme ve yere sahiptir. Bu durum, deniz bilimlerine özel ihtimam ve yaklaşım ile ilk bakışta yüksek gelebilecek maddi araştırma desteğini zorunlu kılmaktadır.
Kaynakların korunması ve balıkçılığın yönetimi için öncelikle ele alınması gereken konular şu şekilde özetlenebilir:

• Deniz ve içsularımızın, yerel, bölgesel ve havza bazında fiziksel, kimyasal, biyolojik ve gerekli durumlarda jeolojik özelliklerinin belirlenmesi, ekosistemde görülebilecek değişikliklerin izlenmesi, insan kaynaklı ve doğal değişmeler açısından Türkiye denizlerinin durumu,
• Stok tahmin çalışmaları; taşınma ve göçler, stoka katılımın tahmin edilmesi amacıyla, çeşitli evrelerdeki yumurta üretimi ile yumurta ve larva kayıplarının saptanmasına yönelik çalışmalar, stok ve alt grupların ayrımı için genetik çalışmalar, ekonomik önemi yüksek türlerden hamsi, çaça, istavrit gibi küçük pelajik balıkların, Karadeniz ve Marmara’daki göçleri ile bunlardaki kalıtsal özelliklerin denizlerimiz ve barındırdıkları stoklar itibarıyla yayılmasının incelenmesi, stoklarda zaman zaman gözlenen artma ve azalmaların anlaşılması
ve izlenebilmesine olanak veren kısa ve uzun vadeli çalışmalar,
• Deniz canlıları yetiştiriciliği ve çevresel etkileri,
• Su ürünlerinin doğal beslenmesine, beslenme davranışlarına, av-avcı ilişkilerine, yaşam alanı ve besin rekabetine yönelik çalışmalar,
• Soyu tehlikedeki türler,
• Balıkçılığa kapalı özel koruma alanlarının oluşturulması,
• Avrupa Birliği Ortak Balıkçılık Politikası (AB OBP) ve ulusal balıkçılık haklarımızın
korunması,

Eğitim

Zamanla artan eğitim kuruluşu sayılarına rağmen balıkçılık ve deniz bilimleri
konusunda arzulanan gelişme maalesef sağlanamamıştır. Bunun başlıca nedenleri olarak artan kuruluş sayısına karşın kalitenin yeterli düzeyde tutulamaması ile ülkemizde araştırmalara verilen önem ve desteğin azlığı ileri sürülebilir. Deniz bilimleri ve balıkçılık sektörüne yönelik eğitim-öğretim-araştırma kuruluşları Yüksek Lisans okulları ile Lisans ve Yüksek Lisans seviyesinde eğitim veren fakülteler olarak iki kısımda ele alınabilir. Daha çok araştırmalara zaman ayıran yüksek lisans okulları şunlardır:
- Deniz Harp Okulu - Deniz Bilimleri ve Mühendisliği Enstitüsü
- Dokuz Eylül Üniversitesi - Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü
- İstanbul Üniversitesi - Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü
- Ortadoğu Teknik Üniversitesi - Erdemli Deniz Bilimleri Enstitüsü

Bu enstitülerde 16 Prof., 18 Doç., 21 Yrd.Doç., 5 Öğr. Gör. 4 Uzm ve 31 Arş. Gör dahil toplam 95 öğretim elemanı görev yapmakta ve yeni öğretim üyesi edinmede önemli sorunlaryaşanmaktadır.
Sektörle ilgisi olan fakülteler dört grupta toplanabilir;
- Su Ürünleri Fakülteleri
- Deniz Bilimleri Fakülteleri
- Su Ürünleri Bölümü olan Ziraat Fakülteleri
- Hidrobiyoloji Anabilim Dalı olan Fen ya da Fen Edebiyat Fakülteleri
1982 yılından sonra ülkemizin farklı üniversitelerinde 12 Su Ürünleri Fakültesi (SÜF)açılmış, biri de açılma aşamasında bulunmaktadır. Bu fakültelerden bir kısmı, normal eğitim öğretim görevi yanında, ikinci eğitim de yapmaktadırlar. Fakültelerin organizasyonu benzer olup, KTÜ Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi hariç, tümü Su Ürünleri Temel Bilimleri, Su Ürünleri Yetiştiriciliği ve Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölümlerinden oluşmaktadır. Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesinde ise Balıkçılık Teknolojisi, Gemi İnşaatı ve Deniz Ulaştırma ve İşletme Mühendisliği Bölümleri bulunmaktadır. Balıkçılık Teknolojisi
Mühendisliği Bölümü, Su Ürünleri Fakültelerine eşdeğer bir eğitim vermektedir. Benzer bir Deniz Bilimleri Fakültesi de Ondokuz Mayıs Üniversitesi’ne bağlı olarak Ordu-Fatsa’da kurulmuştur. İTÜ Gemi İnşaatı ve Deniz Bilimleri Fakültesi hariç, mevcut 14 Fakültede 72 Prof., 42 Doç., 145 Yrd. Doç., 217 Arş. Gör., 32 Öğr. Gör. ve Okutman olmak üzere toplam 508 akademik personel görev yapmaktadır. Eski fakülteler üst, buna karşın yeni kurulan fakülteler alt akademik kadrolar bakımından daha zengindir. Bunlar:
01- Akdeniz Üniversitesi - Su Ürünleri Fakültesi
02- Çukurove Üniversitesi - Su Ürünleri Fakültesi
03- Ege Üniversitesi - Su Ürünleri Fakültesi
04- Fırat Üniversitesi.- Su Ürünleri Fakültesi
05- Gazi Üniversitesi..- Su Ürünleri Fakültesi (kurulmakta)
06- İstanbul Teknik Üniversitesi - Gemi İnşaatı ve Deniz Bilimleri Fakültesi.
07- İstanbul Üniversitesi - Su Ürünleri Fakültesi
08- Karadeniz Teknik Üniversitesi - Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi
09- Karadeniz Teknik Üniversitesi - Rize Su Ürünleri Fakültesi
10- Mersin Üniversitesi - Su Ürünleri Fakültesi
11- Muğla Üniversitesi - Su Ürünleri Fakültesi
12- Mustafa Kemel Üniversitesi - Su Ürünleri Fakültesi
13- Ondokuz Mayıs Ünivertsitesi - Sinop Su Ürünleri Fakültesi
14- Ondokuz Mayıs Üniversitesi.- Fatsa Deniz Bilimleri Fakültesi.
15- Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi - Su Ürünleri Fakültesi
16- Süleyman Demirel Üniversitesi - Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi

Ülkemiz üniversitelerinin biri aktif olmayan 6 Ziraat Fakültesinde Su Ürünleri Bölümü bulunmaktadır. Bu bölümlerde toplam 45 personel akademik faaliyetlerde görev almaktadır. Bölümlerde de, açık sularda saha çalışmasını olası kılacak yapılanma olmayıp balık yetiştiriciliği ağırlıklı faaliyetler yürütülmektedir. Dokuz üniversitenin Fen ve Fen Edebiyat Fakülteleri biyoloji bölümlerinde hidrobiyoloji anabilim dalları bulunmaktadır. Anabilim dallarında da 8 Prof., 6 Doç., 8 Yrd. Doç., ve 15 Arş. Gör. bulunmaktadır.
Üniversitelerdeki fakülteler bölümler ve anabilim dallarının yanında eğitim veren 18 üniversiteye bağlı Meslek Yüksek Okulu bulunmaktadır.

Araştırma Gemileri

Deniz ve göllerde yürütülecek araştırmalarda en önemli ihtiyaç, araştırma gemileri ve donanımlarıdır. Enstitüler ve bazı fakülteler dışında gemi işleten kuruluşlar, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı su ürünleri araştırma enstitüleri, diğerleri ise MTA ve Seyir Hidrografi ve Oşinografi Daire Başkanlığı’dır. Anılan bu kurumlardan 15 m ve üzerinde deniz aracına sahip olanlar ve araç sayıları şunlardır:
DEÜ-Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü (36 m.)
İÜ-Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü (31 m.)
ODTÜ-Erdemli Deniz Bilimleri Enstitüsü (40 m., 18m., 16m.)
ÇOMU- Su Ürünleri Fakültesi (25 m.)
EÜ-Su Ürünleri Fakültesi (27 m., 16 m.)
İÜ-Su Ürünleri Fakültesi (24 m.)
KTÜ-Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi. (25 m )
MKÜ- Su Ürünleri Fakültesi (20 m.)
TKB-Trabzon Su Ürünleri Merkez Araştırma Enstitüsü. (26 m.)
ETKB Enerji ve Tabii K. Bkl. - MTA Enstitüsü (56 m.)
D.K.K SHODB (87 m., 41 m., 21 m., 21 m.)
Bunlardan 15 adedi üniversitelerde, 6 adedi ise diğer kuruluşlarda bulunmaktadır. Bu gemilerin araştırma faaliyetlerindeki giderleri ile, 2 yılda bir yapılan kara muayeneleri için kızağa alınma ve bakım onarım giderleri için kamu kuruluşlarının bütçelerinde ayrı bir ödenek bulunmaması, denizcilik mevzuatına göre gemide çalışması gereken personel için kadro temini ve ücretlerinin ödenmesi, araştırmalar sırasında acente hizmetleri alma gibi konularda büyük sıkıntılar çekilmektedir. Bu nedenle araştırma gemileri bir işletme gibi
düşünülmeli ve ayrı bir bütçe tahsis edilmelidir.

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Su Ürünleri Araştırma Enstitüleri

TKB bünyesinde 1980’li yılların ikinci yarısında Su Ürünleri Araştırma Enstitüleri
kurulmaya başlanmış ve Trabzon (Merkez), Bodrum, Eğirdir ve Elazığ’da enstitüler kurulmuştur. Ancak, Bodrum’daki araştırma enstitüsü ilgili çevrelerde yeterince tartışılmadan 2004 yılında kapatılmış ve Beymelek’te “Akdeniz Su Ürünleri Araştırma, Üretim ve Eğitim Enstitüsü” kurulmuştur. Ayrıca, Marmara bölgesinde yeni bir enstitü kurulması da düşünülmektedir. Antalya Kepez’de ise Su Ürünleri Üretim ve Geliştirme Merkezi bulunmaktadır. Bu enstitü ve merkezlerde görev yapan toplam 166 personelin 23’ü doktoralıdır. Doktoralı elemanların dağılımları dengesizdir. 20 eleman iki enstitüde görev yapmaktadır. Bu enstitülerden uygulamalı araştırmalar yanında, eğitim-öğretim kurumları ile üretici, sanayici ve yönetici kuruluşlar arasında iletişimi gerçekleştirmeleri gibi zor görevler beklenmektedir. Hâlbuki bu kurumların alt ve üstyapı olanakları bunun için yeterli değildir. En azından bu enstitülerin yöneticilerinin doktora düzeyinde akademik kariyere sahip olması, araştırmacı kadrosunun deniz bilimleri, su ürünleri veya balıkçılık, kimya, biyoloji ve ekonomi/işletme lisans eğitimine sahip olması ve tüm teknik personele lisansüstü eğitim koşulu getirilmesi zorunludur.


Balıkçılık Özel İhtisas Komisyonu Raporu